ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร
สองสมการ สองตัวแปร — คำตอบคือคู่ ที่ทำให้ทั้งสองสมการเป็นจริงพร้อมกัน ซึ่งบนกราฟก็คือ จุดที่เส้นสองเส้นตัดกัน
อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรและการนำไปใช้
🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้
- ✓บอกความหมายของคำตอบของระบบสมการได้
- ✓แก้ระบบสมการด้วยวิธีแทนค่าและวิธีกำจัดตัวแปรได้
- ✓บอกจำนวนคำตอบของระบบสมการจากความชันได้
- ✓แก้โจทย์ปัญหาที่ต้องใช้สองตัวแปรได้
📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท
ระบบสมการsystem of equations
สมการตั้งแต่สองสมการที่ต้องเป็นจริงพร้อมกัน
วิธีแทนค่าsubstitution
จัดตัวแปรหนึ่งให้อยู่ในรูปอีกตัวแล้วแทนลงอีกสมการ
วิธีกำจัดตัวแปรelimination
บวกหรือลบสองสมการเพื่อให้ตัวแปรหนึ่งหายไป
6.1 คำตอบของระบบสมการคืออะไร
- •สมการเชิงเส้นสองตัวแปรหนึ่งสมการ มีคำตอบ มากมายไม่จำกัด (ทุกจุดบนเส้นตรง)
- •แต่พอมี สองสมการ คำตอบต้องทำให้ทั้งคู่จริงพร้อมกัน → เหลือแค่ จุดตัด
- •เขียนคำตอบเป็นคู่อันดับ เสมอ
- •ตรวจคำตอบโดยแทนกลับเข้า ทั้งสองสมการ ไม่ใช่แค่สมการเดียว
| กราฟ | จำนวนคำตอบ | สังเกตจากสมการ |
|---|---|---|
| ตัดกัน จุด | คำตอบ | ความชันต่างกัน |
| ขนานกัน | ไม่มีคำตอบ | ความชันเท่ากัน แต่จุดตัดแกน ต่างกัน |
| ทับกันสนิท | มากมายไม่จำกัด | เป็นสมการเดียวกัน (คูณกันได้) |
จำนวนคำตอบดูจากกราฟ
6.2 วิธีที่ 1 — แทนค่า
เหมาะเมื่อมีตัวแปรที่สัมประสิทธิ์เป็น 1 อยู่แล้ว
- 1เลือกสมการที่จัดง่ายที่สุด แล้วจัดให้ตัวแปรหนึ่งอยู่โดดเดี่ยว
- 2แทนนิพจน์นั้นลงในอีกสมการ (จะเหลือตัวแปรเดียว)
- 3แก้หาค่าตัวแปรนั้น
- 4แทนกลับเพื่อหาอีกตัวแปร
- 5ตรวจกับทั้งสองสมการ
แก้ระบบสมการ และ
- ขั้นที่ 1สมการแรกจัดไว้ให้แล้ว → แทน ลงสมการที่สอง
- ขั้นที่ 2
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4แทนกลับ:
- ขั้นที่ 5ตรวจ: ✓
ตอบ
6.3 วิธีที่ 2 — กำจัดตัวแปร
เหมาะเมื่อสัมประสิทธิ์ไม่สวย จัดตัวแปรโดดเดี่ยวลำบาก
- 1คูณสมการหนึ่ง (หรือทั้งสอง) ให้สัมประสิทธิ์ของตัวแปรที่จะกำจัด เท่ากันหรือตรงข้ามกัน
- 2บวกกัน (ถ้าเครื่องหมายตรงข้าม) หรือลบกัน (ถ้าเครื่องหมายเหมือนกัน)
- 3แก้หาตัวแปรที่เหลือ
- 4แทนกลับหาอีกตัวแปร
แก้ระบบสมการ และ
- ขั้นที่ 1สัมประสิทธิ์ของ เป็น กับ ตรงข้ามกันพอดี → บวกกันได้เลย
- ขั้นที่ 2
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4แทนกลับในสมการแรก:
ตอบ
แก้ระบบสมการ และ
- ขั้นที่ 1อยากกำจัด → คูณสมการแรกด้วย ให้ได้ เท่ากัน
- ขั้นที่ 2
- ขั้นที่ 3ลบด้วยสมการที่สอง:
- ขั้นที่ 4
- ขั้นที่ 5แทนกลับ:
ตอบ
💡 ตอนลบสมการ ต้องลบ ทุกพจน์ รวมทั้งฝั่งขวาด้วย — เขียนวงเล็บครอบไว้จะไม่พลาดเครื่องหมาย
6.4 กรณีพิเศษ
- •ถ้าแก้แล้วได้ประโยคจริงเสมอ เช่น → มีคำตอบมากมายไม่จำกัด (เส้นทับกัน)
- •ถ้าแก้แล้วได้ประโยคเท็จ เช่น → ไม่มีคำตอบ (เส้นขนานกัน)
- •ตัวแปรหายไปหมดเมื่อไร ให้หยุดแล้วดูว่าประโยคที่เหลือจริงหรือเท็จ
แก้ระบบสมการ และ
- ขั้นที่ 1คูณสมการแรกด้วย :
- ขั้นที่ 2เทียบกับสมการที่สอง:
- ขั้นที่ 3ลบกัน: ซึ่งเป็นเท็จ
ตอบ ไม่มีคำตอบ (กราฟเป็นเส้นขนานกัน)
6.5 โจทย์ปัญหาสองตัวแปร
วิธีตั้งสมการที่ไม่พลาด
- 1อ่านโจทย์แล้วถามว่ามี “สิ่งที่ไม่รู้” กี่อย่าง → ตั้งตัวแปรให้ครบ
- 2หาประโยค สองประโยค ที่บอกความสัมพันธ์ → ได้สองสมการ
- 3มักเป็นคู่ “จำนวนรวม” กับ “มูลค่ารวม”
ซื้อตั๋วผู้ใหญ่และเด็กรวม ใบ จ่ายเงิน บาท ถ้าตั๋วผู้ใหญ่ใบละ บาท ตั๋วเด็กใบละ บาท ซื้ออย่างละกี่ใบ
- ขั้นที่ 1ให้ตั๋วผู้ใหญ่ ใบ · ตั๋วเด็ก ใบ
- ขั้นที่ 2จำนวนรวม:
- ขั้นที่ 3มูลค่ารวม:
- ขั้นที่ 4จากสมการแรก แทนลงสมการที่สอง
- ขั้นที่ 5
- ขั้นที่ 6
- ขั้นที่ 7 →
ตอบ ตั๋วผู้ใหญ่ ใบ · ตั๋วเด็ก ใบ
ผลบวกของสองจำนวนเป็น และผลต่างเป็น จงหาสองจำนวนนั้น
- ขั้นที่ 1 และ
- ขั้นที่ 2บวกกัน:
- ขั้นที่ 3แทนกลับ:
ตอบ และ
💡 โจทย์แนว “ผลบวก–ผลต่าง” ใช้วิธีกำจัดตัวแปรได้ทันทีโดยไม่ต้องคูณอะไรเลย
📋 สรุปสูตรท้ายบท
หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้
รูปทั่วไป
คำตอบ
ไม่มีคำตอบ
คำตอบไม่จำกัด
🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้
- ✗ตอนลบสมการ ลบไม่ครบทุกพจน์ (โดยเฉพาะฝั่งขวา)
- ✗หาค่าตัวแปรตัวเดียวแล้วหยุด ลืมหาอีกตัว
- ✗ตรวจคำตอบกับสมการเดียว ทั้งที่ต้องจริงทั้งสองสมการ
- ✗ตั้งตัวแปรแล้วไม่เขียนกำกับว่าแทนอะไร ทำให้ตอบผิดตัว
✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป
ข้อ 1แก้ และ (กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 2แก้ และ (กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 3แก้ และ (กดดูเฉลย)
ตอบ มีคำตอบมากมายไม่จำกัด (เส้นทับกัน)
ข้อ 4ระบบที่กราฟขนานกันมีคำตอบกี่คำตอบ(กดดูเฉลย)
ตอบ ไม่มีคำตอบ
อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย
โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด
เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด