สนามสอบ
← สารบัญคณิตศาสตร์ ม.3
ม.3 · บทที่ 6🔢 จำนวนและพีชคณิตอ่าน ~22 นาที

ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร

สองสมการ สองตัวแปร — คำตอบคือคู่ ที่ทำให้ทั้งสองสมการเป็นจริงพร้อมกัน ซึ่งบนกราฟก็คือ จุดที่เส้นสองเส้นตัดกัน

อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปรและการนำไปใช้

🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้

  • บอกความหมายของคำตอบของระบบสมการได้
  • แก้ระบบสมการด้วยวิธีแทนค่าและวิธีกำจัดตัวแปรได้
  • บอกจำนวนคำตอบของระบบสมการจากความชันได้
  • แก้โจทย์ปัญหาที่ต้องใช้สองตัวแปรได้

📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท

ระบบสมการsystem of equations

สมการตั้งแต่สองสมการที่ต้องเป็นจริงพร้อมกัน

วิธีแทนค่าsubstitution

จัดตัวแปรหนึ่งให้อยู่ในรูปอีกตัวแล้วแทนลงอีกสมการ

วิธีกำจัดตัวแปรelimination

บวกหรือลบสองสมการเพื่อให้ตัวแปรหนึ่งหายไป

6.1 คำตอบของระบบสมการคืออะไร

  • สมการเชิงเส้นสองตัวแปรหนึ่งสมการ มีคำตอบ มากมายไม่จำกัด (ทุกจุดบนเส้นตรง)
  • แต่พอมี สองสมการ คำตอบต้องทำให้ทั้งคู่จริงพร้อมกัน → เหลือแค่ จุดตัด
  • เขียนคำตอบเป็นคู่อันดับ เสมอ
  • ตรวจคำตอบโดยแทนกลับเข้า ทั้งสองสมการ ไม่ใช่แค่สมการเดียว
กราฟจำนวนคำตอบสังเกตจากสมการ
ตัดกัน จุด คำตอบความชันต่างกัน
ขนานกันไม่มีคำตอบความชันเท่ากัน แต่จุดตัดแกน ต่างกัน
ทับกันสนิทมากมายไม่จำกัดเป็นสมการเดียวกัน (คูณกันได้)

จำนวนคำตอบดูจากกราฟ

6.2 วิธีที่ 1 — แทนค่า

เหมาะเมื่อมีตัวแปรที่สัมประสิทธิ์เป็น 1 อยู่แล้ว

  1. 1เลือกสมการที่จัดง่ายที่สุด แล้วจัดให้ตัวแปรหนึ่งอยู่โดดเดี่ยว
  2. 2แทนนิพจน์นั้นลงในอีกสมการ (จะเหลือตัวแปรเดียว)
  3. 3แก้หาค่าตัวแปรนั้น
  4. 4แทนกลับเพื่อหาอีกตัวแปร
  5. 5ตรวจกับทั้งสองสมการ
✏️ตัวอย่าง

แก้ระบบสมการ และ

  1. ขั้นที่ 1สมการแรกจัดไว้ให้แล้ว → แทน ลงสมการที่สอง
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4แทนกลับ:
  5. ขั้นที่ 5ตรวจ:

ตอบ  

6.3 วิธีที่ 2 — กำจัดตัวแปร

เหมาะเมื่อสัมประสิทธิ์ไม่สวย จัดตัวแปรโดดเดี่ยวลำบาก

  1. 1คูณสมการหนึ่ง (หรือทั้งสอง) ให้สัมประสิทธิ์ของตัวแปรที่จะกำจัด เท่ากันหรือตรงข้ามกัน
  2. 2บวกกัน (ถ้าเครื่องหมายตรงข้าม) หรือลบกัน (ถ้าเครื่องหมายเหมือนกัน)
  3. 3แก้หาตัวแปรที่เหลือ
  4. 4แทนกลับหาอีกตัวแปร
✏️ตัวอย่าง

แก้ระบบสมการ และ

  1. ขั้นที่ 1สัมประสิทธิ์ของ เป็น กับ ตรงข้ามกันพอดี → บวกกันได้เลย
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4แทนกลับในสมการแรก:

ตอบ  

✏️ตัวอย่าง

แก้ระบบสมการ และ

  1. ขั้นที่ 1อยากกำจัด → คูณสมการแรกด้วย ให้ได้ เท่ากัน
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3ลบด้วยสมการที่สอง:
  4. ขั้นที่ 4
  5. ขั้นที่ 5แทนกลับ:

ตอบ  

💡 ตอนลบสมการ ต้องลบ ทุกพจน์ รวมทั้งฝั่งขวาด้วย — เขียนวงเล็บครอบไว้จะไม่พลาดเครื่องหมาย

6.4 กรณีพิเศษ

  • ถ้าแก้แล้วได้ประโยคจริงเสมอ เช่น มีคำตอบมากมายไม่จำกัด (เส้นทับกัน)
  • ถ้าแก้แล้วได้ประโยคเท็จ เช่น ไม่มีคำตอบ (เส้นขนานกัน)
  • ตัวแปรหายไปหมดเมื่อไร ให้หยุดแล้วดูว่าประโยคที่เหลือจริงหรือเท็จ
✏️ตัวอย่าง

แก้ระบบสมการ และ

  1. ขั้นที่ 1คูณสมการแรกด้วย :
  2. ขั้นที่ 2เทียบกับสมการที่สอง:
  3. ขั้นที่ 3ลบกัน: ซึ่งเป็นเท็จ

ตอบ  ไม่มีคำตอบ (กราฟเป็นเส้นขนานกัน)

6.5 โจทย์ปัญหาสองตัวแปร

วิธีตั้งสมการที่ไม่พลาด

  1. 1อ่านโจทย์แล้วถามว่ามี “สิ่งที่ไม่รู้” กี่อย่าง → ตั้งตัวแปรให้ครบ
  2. 2หาประโยค สองประโยค ที่บอกความสัมพันธ์ → ได้สองสมการ
  3. 3มักเป็นคู่ “จำนวนรวม” กับ “มูลค่ารวม”
✏️ตัวอย่าง

ซื้อตั๋วผู้ใหญ่และเด็กรวม ใบ จ่ายเงิน บาท ถ้าตั๋วผู้ใหญ่ใบละ บาท ตั๋วเด็กใบละ บาท ซื้ออย่างละกี่ใบ

  1. ขั้นที่ 1ให้ตั๋วผู้ใหญ่ ใบ · ตั๋วเด็ก ใบ
  2. ขั้นที่ 2จำนวนรวม:
  3. ขั้นที่ 3มูลค่ารวม:
  4. ขั้นที่ 4จากสมการแรก แทนลงสมการที่สอง
  5. ขั้นที่ 5
  6. ขั้นที่ 6
  7. ขั้นที่ 7

ตอบ  ตั๋วผู้ใหญ่ ใบ · ตั๋วเด็ก ใบ

✏️ตัวอย่าง

ผลบวกของสองจำนวนเป็น และผลต่างเป็น จงหาสองจำนวนนั้น

  1. ขั้นที่ 1 และ
  2. ขั้นที่ 2บวกกัน:
  3. ขั้นที่ 3แทนกลับ:

ตอบ   และ

💡 โจทย์แนว “ผลบวก–ผลต่าง” ใช้วิธีกำจัดตัวแปรได้ทันทีโดยไม่ต้องคูณอะไรเลย

📋 สรุปสูตรท้ายบท

หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้

รูปทั่วไป

คำตอบ

ไม่มีคำตอบ

คำตอบไม่จำกัด

🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้

  • ตอนลบสมการ ลบไม่ครบทุกพจน์ (โดยเฉพาะฝั่งขวา)
  • หาค่าตัวแปรตัวเดียวแล้วหยุด ลืมหาอีกตัว
  • ตรวจคำตอบกับสมการเดียว ทั้งที่ต้องจริงทั้งสองสมการ
  • ตั้งตัวแปรแล้วไม่เขียนกำกับว่าแทนอะไร ทำให้ตอบผิดตัว

✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป

ข้อ 1แก้ และ (กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 2แก้ และ (กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 3แก้ และ (กดดูเฉลย)

ตอบ  มีคำตอบมากมายไม่จำกัด (เส้นทับกัน)

ข้อ 4ระบบที่กราฟขนานกันมีคำตอบกี่คำตอบ(กดดูเฉลย)

ตอบ  ไม่มีคำตอบ

อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย

โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด

ฝึกโจทย์ ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร

เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด