สนามสอบ
← สารบัญคณิตศาสตร์ ม.3
ม.3 · บทที่ 4📐 การวัดและเรขาคณิตอ่าน ~20 นาที

ความคล้าย

รูปคล้ายกัน = รูปร่างเหมือนกันแต่ขนาดต่างกัน — มุมเท่ากันหมด และด้านคู่สมนัยเป็นอัตราส่วนเดียวกัน ใช้วัดสิ่งที่วัดตรงๆ ไม่ได้ เช่น ความสูงของตึก

อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: การวัดและเรขาคณิต · ความคล้ายของรูปสามเหลี่ยมและการนำไปใช้

🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้

  • บอกความหมายและสมบัติของรูปคล้ายได้
  • ใช้เงื่อนไข ม.ม. · ด.ด.ด. · ด.ม.ด. ตรวจสอบความคล้ายของสามเหลี่ยมได้
  • หาความยาวด้านที่ไม่ทราบค่าจากรูปคล้ายได้
  • ใช้อัตราส่วนพื้นที่และปริมาตรของรูปคล้ายได้

📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท

คล้ายกันsimilar

รูปร่างเหมือนกัน ขนาดอาจต่างกัน เขียนแทนด้วย

อัตราส่วนความคล้ายscale factor

อัตราส่วนความยาวด้านคู่สมนัยของรูปคล้าย

4.1 ความคล้าย ต่างจาก ความเท่ากันทุกประการ อย่างไร

เท่ากันทุกประการ ()คล้ายกัน ()
มุมคู่สมนัยเท่ากันเท่ากัน
ด้านคู่สมนัยยาวเท่ากันเป็นอัตราส่วนเดียวกัน
ขนาดเท่ากันอาจต่างกัน
ความสัมพันธ์เท่ากันทุกประการ ⟹ คล้ายกันคล้ายกัน ⇏ เท่ากันทุกประการ

🔑สาระสำคัญ

รูปเท่ากันทุกประการ คือรูปคล้ายที่มีอัตราส่วน — ความเท่ากันทุกประการเป็นกรณีพิเศษของความคล้าย

4.2 เงื่อนไขความคล้ายของสามเหลี่ยม

ชื่อย่อเงื่อนไขหมายเหตุ
ม.ม. (AA)มุมสองคู่เท่ากันใช้บ่อยที่สุด เพราะมุมที่สามเท่าเองอัตโนมัติ
ด.ด.ด. (SSS)ด้านสามคู่เป็นอัตราส่วนเดียวกันต้องเทียบครบทั้งสามคู่
ด.ม.ด. (SAS)ด้านสองคู่เป็นอัตราส่วนเดียวกัน + มุมระหว่างเท่ากันมุมต้องอยู่ระหว่างสองด้านนั้น

💡ต่างจากบทความเท่ากันทุกประการตรงนี้

ม.ม.ม. ใช้พิสูจน์ความเท่ากันทุกประการไม่ได้ แต่ใช้พิสูจน์ความคล้ายได้ (แค่ ม.ม. สองคู่ก็พอ) — เพราะความคล้ายไม่สนใจขนาด

  • รูปแบบที่เจอบ่อยที่สุด: เส้นขนานตัดสามเหลี่ยม ทำให้เกิดมุมสมนัยเท่ากันสองคู่ → คล้ายกันทันที
  • อีกรูปแบบ: สามเหลี่ยมมุมฉากที่ลากเส้นสูงจากมุมฉาก จะได้สามเหลี่ยมเล็กสองรูปที่คล้ายกับรูปใหญ่

4.3 หาความยาวด้านจากรูปคล้าย

ถ้า

  1. 1จับคู่จุดยอดที่สมนัยกันให้ถูก (ดูจากลำดับตัวอักษรหรือจากมุมที่เท่ากัน)
  2. 2ตั้งสัดส่วนของด้านคู่ที่รู้ค่า กับคู่ที่ต้องการหา
  3. 3คูณไขว้แล้วแก้สมการ
✏️ตัวอย่าง

โดย จงหา

  1. ขั้นที่ 1 สมนัยกับ และ สมนัยกับ
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4คูณไขว้:
  5. ขั้นที่ 5

ตอบ  

⚠️ระวัง

ตั้งสัดส่วนให้ ด้านของรูปเดียวกันอยู่ข้างบนทั้งคู่ — ถ้าสลับรูปในเศษกับส่วน คำตอบจะกลับด้านทันที

4.4 อัตราส่วนพื้นที่และปริมาตร (ข้อสอบชอบมาก)

ถ้าอัตราส่วนความยาวเป็น

ความยาวพื้นที่ปริมาตร

ตัวอย่างเมื่อความยาวเป็น เท่า

✏️ตัวอย่าง

รูปสามเหลี่ยมสองรูปคล้ายกัน มีอัตราส่วนด้าน ถ้ารูปเล็กมีพื้นที่ ตร.ซม. รูปใหญ่มีพื้นที่เท่าใด

  1. ขั้นที่ 1อัตราส่วนพื้นที่
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3

ตอบ   ตารางเซนติเมตร

💡 อย่าเผลอใช้อัตราส่วน กับพื้นที่ตรงๆ — ต้องยกกำลังสองก่อนเสมอ

4.5 การนำไปใช้ — วัดสิ่งที่วัดตรงๆ ไม่ได้

✏️ตัวอย่าง

เสาสูง เมตร ทอดเงายาว เมตร ในเวลาเดียวกันตึกทอดเงายาว เมตร ตึกสูงเท่าใด

  1. ขั้นที่ 1แสงอาทิตย์ทำมุมเท่ากัน และทั้งคู่ตั้งฉากกับพื้น → สามเหลี่ยมสองรูปคล้ายกัน (ม.ม.)
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4

ตอบ  ตึกสูง เมตร

  • แผนที่และแบบจำลอง — มาตราส่วน คืออัตราส่วนความคล้าย
  • รูปถ่าย/การย่อขยาย — ต้องคงอัตราส่วนไว้ ไม่งั้นภาพจะบิด
  • เงาและกล้อง — ใช้หลักสามเหลี่ยมคล้ายเหมือนกันหมด

📋 สรุปสูตรท้ายบท

หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้

อัตราส่วนด้าน

อัตราส่วนพื้นที่

อัตราส่วนปริมาตร

เงื่อนไขความคล้าย

🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้

  • ใช้อัตราส่วนความยาวกับพื้นที่ตรงๆ (ต้องยกกำลังสอง)
  • จับคู่จุดยอดสมนัยผิด ทำให้ตั้งสัดส่วนผิดคู่
  • สับสนว่า ม.ม.ม. ใช้กับความเท่ากันทุกประการได้ (ใช้ไม่ได้ — ใช้ได้แค่กับความคล้าย)
  • สลับรูปในเศษกับส่วนของสัดส่วน

✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป

ข้อ 1สามเหลี่ยมคล้ายอัตราส่วนด้าน อัตราส่วนพื้นที่เท่าใด(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 2ทรงคล้ายอัตราส่วนด้าน อัตราส่วนปริมาตรเท่าใด(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 3, แล้ว เท่ากับเท่าใด(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 4เงื่อนไขใดใช้ได้กับความคล้ายแต่ใช้กับความเท่ากันทุกประการไม่ได้(กดดูเฉลย)

ตอบ  ม.ม. (มุมสองคู่เท่ากัน)

อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย

โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด

ฝึกโจทย์ ความคล้าย

เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด