สถิติ (2)
ต่อยอดจาก ม.1 — เพิ่มเครื่องมือนำเสนอที่ “เห็นการกระจายของข้อมูล” ได้ คือแผนภาพจุด แผนภาพต้น-ใบ และฮิสโทแกรม พร้อมการเลือกค่ากลางให้เหมาะ
อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: สถิติและความน่าจะเป็น · แผนภาพจุด แผนภาพต้น-ใบ ฮิสโทแกรม และค่ากลาง
🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้
- ✓อ่านและเขียนแผนภาพจุด แผนภาพต้น-ใบ และฮิสโทแกรมได้
- ✓หาค่าเฉลี่ย มัธยฐาน ฐานนิยม จากแผนภาพเหล่านี้ได้
- ✓เลือกวิธีนำเสนอและค่ากลางให้เหมาะกับลักษณะข้อมูล
📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท
แผนภาพจุดdot plot
วางจุดหนึ่งจุดต่อข้อมูลหนึ่งค่าเหนือเส้นจำนวน
แผนภาพต้น-ใบstem-and-leaf plot
แยกตัวเลขเป็นส่วนต้น (หลักหน้า) และส่วนใบ (หลักท้าย)
ฮิสโทแกรมhistogram
แผนภูมิแท่งที่ติดกัน ใช้กับข้อมูลที่จัดเป็นช่วง
พิสัยrange
ค่าสูงสุดลบค่าต่ำสุด — บอกว่าข้อมูลกระจายกว้างแค่ไหน
7.1 แผนภาพจุด
- •เหมาะกับข้อมูลจำนวนไม่มาก (ราว – ค่า) และค่าที่เป็นไปได้ไม่เยอะ
- •จุดยิ่งกองสูงตรงไหน แปลว่าค่านั้นพบบ่อย → ฐานนิยมดูออกทันที
- •เห็น ค่าผิดปกติ (ค่าที่โดดออกไปไกลจากกลุ่ม) ได้ง่ายมาก
จำนวนพี่น้องของนักเรียน คน: จงบอกฐานนิยมและพิสัย
- ขั้นที่ 1นับความถี่: · · · ·
- ขั้นที่ 2ค่าที่กองสูงสุดคือ (มี จุด)
- ขั้นที่ 3พิสัย
ตอบ ฐานนิยม · พิสัย
7.2 แผนภาพต้น-ใบ
- •แยกตัวเลขเป็น ส่วนต้น (หลักสิบขึ้นไป) และ ส่วนใบ (หลักหน่วย)
- •ข้อดีเหนือฮิสโทแกรม: ยังเห็นข้อมูลดิบทุกตัว จึงหามัธยฐานได้ตรงๆ
- •ต้องเรียงใบจากน้อยไปมากในแต่ละแถว และมีคำอธิบายกำกับว่าอ่านอย่างไร
คะแนนสอบ: จงเขียนแผนภาพต้น-ใบ แล้วหามัธยฐาน
- ขั้นที่ 1ส่วนต้น | ใบ
- ขั้นที่ 2ส่วนต้น | ใบ
- ขั้นที่ 3ส่วนต้น | ใบ
- ขั้นที่ 4ส่วนต้น | ใบ
- ขั้นที่ 5มีข้อมูล ตัว (คู่) → มัธยฐานคือค่าเฉลี่ยของตัวที่ และ คือ กับ
- ขั้นที่ 6
ตอบ มัธยฐาน
💡 ข้อมูลในแผนภาพต้น-ใบ เรียงมาให้แล้ว จึงหามัธยฐานได้เลยโดยไม่ต้องเรียงใหม่ — นี่คือข้อดีใหญ่ที่สุดของมัน
7.3 ฮิสโทแกรม
| ฮิสโทแกรม | แผนภูมิแท่ง | |
|---|---|---|
| ข้อมูล | ตัวเลขที่จัดเป็นช่วง | กลุ่ม/หมวดหมู่ |
| แท่ง | ติดกัน ไม่มีช่องว่าง | แยกจากกัน |
| สลับลำดับแท่งได้ไหม | ไม่ได้ (เรียงตามค่า) | ได้ |
| ตัวอย่าง | ความสูง – ซม. | กีฬาที่ชอบ |
ฮิสโทแกรม ต่างจาก แผนภูมิแท่ง อย่างไร
- •แต่ละช่วงควรกว้างเท่ากัน เพื่อให้เปรียบเทียบความสูงของแท่งได้อย่างเป็นธรรม
- •ข้อเสีย: เสียข้อมูลดิบ เพราะรู้แค่ว่ามีกี่ตัวในช่วงนั้น ไม่รู้ว่าค่าจริงคืออะไร
- •จึงหามัธยฐาน/ค่าเฉลี่ยได้แค่ ค่าประมาณ (ใช้จุดกึ่งกลางช่วงแทน)
ข้อมูลน้ำหนัก (กก.) จัดกลุ่มได้: – มี คน · – มี คน · – มี คน · – มี คน จงประมาณค่าเฉลี่ย
- ขั้นที่ 1หาจุดกึ่งกลางแต่ละช่วง:
- ขั้นที่ 2คูณด้วยความถี่แล้วบวก:
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4จำนวนข้อมูลรวม
- ขั้นที่ 5
ตอบ ประมาณ กิโลกรัม
7.4 เลือกเครื่องมือให้ถูกงาน
| ต้องการ | ใช้ |
|---|---|
| เห็นค่าที่พบบ่อยและค่าผิดปกติ ข้อมูลน้อย | แผนภาพจุด |
| เห็นการกระจาย แต่ยังอยากได้ข้อมูลดิบ | แผนภาพต้น-ใบ |
| ข้อมูลเยอะมาก ดูภาพรวมการกระจาย | ฮิสโทแกรม |
| เปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม | แผนภูมิแท่ง |
| สัดส่วนของส่วนย่อยต่อทั้งหมด | แผนภูมิวงกลม |
| การเปลี่ยนแปลงตามเวลา | กราฟเส้น |
🔑ทบทวนการเลือกค่ากลาง (ใช้บ่อยในข้อสอบ)
- ▸ข้อมูลสมมาตร ไม่มีค่าสุดโต่ง → ค่าเฉลี่ย
- ▸มีค่าสุดโต่ง เช่น รายได้ ราคาบ้าน → มัธยฐาน
- ▸ข้อมูลเชิงคุณภาพ เช่น สี ไซซ์ → ฐานนิยม
📋 สรุปสูตรท้ายบท
หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้
ค่าเฉลี่ยเลขคณิต
ค่าเฉลี่ยจากข้อมูลจัดกลุ่ม
พิสัย
จุดกึ่งกลางชั้น
🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้
- ✗วาดฮิสโทแกรมโดยเว้นช่องว่างระหว่างแท่ง (ต้องติดกัน)
- ✗หามัธยฐานจากแผนภาพต้น-ใบ โดยลืมว่าข้อมูลเรียงมาแล้ว จึงไปเรียงใหม่ให้เสียเวลา
- ✗ใช้จุดกึ่งกลางชั้นผิด (เช่น ใช้ขอบล่างแทน)
- ✗สรุปว่าฮิสโทแกรมบอกค่าข้อมูลดิบได้ (บอกไม่ได้)
✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป
ข้อ 1ข้อมูล ค่าเฉลี่ยเท่าใด(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 2ข้อมูลชุดเดียวกัน มัธยฐานเท่าใด(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 3พิสัยของ (กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 4ฮิสโทแกรมกับแผนภูมิแท่งต่างกันอย่างไร(กดดูเฉลย)
ตอบ ฮิสโทแกรมใช้กับข้อมูลเป็นช่วงและแท่งติดกัน
อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย
โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด
เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด