อสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว
อสมการแก้เหมือนสมการเกือบทุกอย่าง — ต่างกันแค่กฎเดียวที่สำคัญมาก: คูณหรือหารด้วยจำนวนลบเมื่อไร ต้อง กลับเครื่องหมาย ทันที
อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · อสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียวและการนำไปใช้
🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้
- ✓อ่านและเขียนอสมการจากประโยคภาษาไทยได้
- ✓เขียนกราฟคำตอบของอสมการบนเส้นจำนวนได้
- ✓แก้อสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียวได้ถูกต้อง โดยเฉพาะกรณีที่ต้องกลับเครื่องหมาย
- ✓แก้โจทย์ปัญหาที่ใช้อสมการได้
📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท
อสมการinequality
ประโยคที่แสดงการไม่เท่ากัน ใช้
คำตอบของอสมการsolution set
ค่าทั้งหมดของตัวแปรที่ทำให้อสมการเป็นจริง (มักมีมากมายไม่จำกัด)
1.1 สัญลักษณ์และการอ่าน
| สัญลักษณ์ | อ่านว่า | ภาษาโจทย์ที่มักใช้ |
|---|---|---|
| น้อยกว่า | ต่ำกว่า · น้อยกว่า · ไม่ถึง | |
| มากกว่า | เกิน · มากกว่า · สูงกว่า | |
| น้อยกว่าหรือเท่ากับ | ไม่เกิน · อย่างมาก · มากสุด | |
| มากกว่าหรือเท่ากับ | อย่างน้อย · ไม่ต่ำกว่า · ขั้นต่ำ |
💡แปลภาษาโจทย์ให้ถูก
- ▸“ไม่เกิน บาท” → (รวม ด้วย)
- ▸“น้อยกว่า บาท” → (ไม่รวม )
- ▸“อย่างน้อย ปี” →
1.2 กราฟคำตอบบนเส้นจำนวน
- •วงกลมโปร่ง ○ ใช้กับ และ — จุดนั้น ไม่รวม อยู่ในคำตอบ
- •วงกลมทึบ ● ใช้กับ และ — จุดนั้น รวม อยู่ในคำตอบ
- •ระบายเส้นไปทางที่คำตอบอยู่ — มากกว่าไปขวา น้อยกว่าไปซ้าย
- •อสมการมักมีคำตอบ มากมายไม่จำกัด ต่างจากสมการที่มักมีคำตอบเดียว
⚠️ระวัง
ระวังตอนเขียนคำตอบเป็นภาษา — อ่านว่า “จำนวนจริงทุกจำนวนที่มากกว่า ” ไม่ใช่ “” เพราะ ก็ใช้ได้
1.3 สมบัติของอสมการ (หัวใจของบท)
| ทำอะไร | เครื่องหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| บวก/ลบทั้งสองข้างด้วยจำนวนใดก็ได้ | คงเดิม | |
| คูณ/หารด้วยจำนวน บวก | คงเดิม | |
| คูณ/หารด้วยจำนวน ลบ | กลับด้าน |
ทำอะไรกับอสมการได้บ้าง
🔑ทำไมต้องกลับเครื่องหมาย
ลองดูของจริง: เป็นจริง · คูณสองข้างด้วย ได้ กับ · แต่ ไม่ใช่ — เพราะบนเส้นจำนวน จำนวนลบยิ่งดูใหญ่ยิ่งอยู่ซ้าย ลำดับจึงพลิกกลับทั้งหมด
⚠️ระวัง
บวกลบด้วยจำนวนลบ ไม่ต้องกลับเครื่องหมาย — กลับเฉพาะตอน คูณหรือหาร ด้วยจำนวนลบเท่านั้น เช่น ยังเป็น ตามปกติ
1.4 การแก้อสมการ
ทำเหมือนแก้สมการทุกอย่าง เพิ่มแค่การเช็คเครื่องหมาย
- 1กระจายวงเล็บ · กำจัดเศษส่วนด้วย ค.ร.น.
- 2ย้ายตัวแปรไปข้างเดียว ตัวเลขไปอีกข้าง
- 3หารด้วยสัมประสิทธิ์ — ถ้าสัมประสิทธิ์เป็นลบ ให้กลับเครื่องหมายทันที
- 4เขียนกราฟบนเส้นจำนวน และตรวจโดยลองแทนค่าสักตัวจากคำตอบ
แก้อสมการ
- ขั้นที่ 1บวก ทั้งสองข้าง:
- ขั้นที่ 2หาร (เป็นบวก → เครื่องหมายคงเดิม):
- ขั้นที่ 3ตรวจ: ลอง → ✓
ตอบ
แก้อสมการ
- ขั้นที่ 1ลบ ทั้งสองข้าง:
- ขั้นที่ 2หาร ซึ่งเป็นลบ → กลับเครื่องหมาย
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4ตรวจ: ลอง → ✓ · ลอง → ✗ (ถูกต้องที่ ไม่ใช่คำตอบ)
ตอบ
💡 ตรวจด้วยการแทนค่าสองตัว — ตัวที่อยู่ในคำตอบต้องเป็นจริง ตัวที่อยู่นอกคำตอบต้องเป็นเท็จ ถ้าไม่เป็นแบบนี้แปลว่าลืมกลับเครื่องหมาย
แก้อสมการ
- ขั้นที่ 1คูณทั้งสองข้างด้วย ค.ร.น. (เป็นบวก เครื่องหมายคงเดิม)
- ขั้นที่ 2
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4
- ขั้นที่ 5
ตอบ
1.5 โจทย์ปัญหา
รถบรรทุกคันหนึ่งหนัก กก. บรรทุกกล่องหนักกล่องละ กก. ถ้าสะพานรับน้ำหนักได้ไม่เกิน กก. จะบรรทุกได้มากที่สุดกี่กล่อง
- ขั้นที่ 1ให้บรรทุก กล่อง
- ขั้นที่ 2น้ำหนักรวม และต้อง ไม่เกิน
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4
- ขั้นที่ 5
- ขั้นที่ 6กล่องต้องเป็นจำนวนเต็ม → มากที่สุดคือ กล่อง
ตอบ กล่อง
💡 โจทย์ที่นับเป็นชิ้น/คน ต้อง ปัดลงเป็นจำนวนเต็มเสมอ ไม่ว่าทศนิยมจะเป็นเท่าไร — บรรทุก กล่องไม่ได้
คะแนนสอบ ครั้งแรกได้ คะแนน ต้องได้ครั้งที่ อย่างน้อยเท่าใด เฉลี่ยทั้ง ครั้งจึงจะไม่ต่ำกว่า
- ขั้นที่ 1ให้ครั้งที่ ได้ คะแนน
- ขั้นที่ 2
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4
- ขั้นที่ 5
ตอบ อย่างน้อย คะแนน
📋 สรุปสูตรท้ายบท
หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้
บวก/ลบ
คูณ/หารด้วยบวก
คูณ/หารด้วยลบ (กลับด้าน)
วงกลมโปร่ง / ทึบ
🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้
- ✗ลืมกลับเครื่องหมายตอนหารด้วยจำนวนลบ (ผิดมากที่สุดในบทนี้)
- ✗กลับเครื่องหมายตอนบวก/ลบด้วยจำนวนลบ (ไม่ต้องกลับ)
- ✗ใช้วงกลมทึบกับ หรือวงกลมโปร่งกับ
- ✗ตอบเป็นทศนิยมทั้งที่โจทย์นับเป็นชิ้น (ต้องปัดลง)
✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป
ข้อ 1แก้ (กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 2แก้ (กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 3แก้ (กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 4“ราคาไม่เกิน บาท” เขียนเป็นอสมการอย่างไร(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 5 มีคำตอบว่าอย่างไร(กดดูเฉลย)
ตอบ
อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย
โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด
เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด