สนามสอบ
← สารบัญคณิตศาสตร์ ม.3
ม.3 · บทที่ 1🔢 จำนวนและพีชคณิตอ่าน ~20 นาที

อสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว

อสมการแก้เหมือนสมการเกือบทุกอย่าง — ต่างกันแค่กฎเดียวที่สำคัญมาก: คูณหรือหารด้วยจำนวนลบเมื่อไร ต้อง กลับเครื่องหมาย ทันที

อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · อสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียวและการนำไปใช้

🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้

  • อ่านและเขียนอสมการจากประโยคภาษาไทยได้
  • เขียนกราฟคำตอบของอสมการบนเส้นจำนวนได้
  • แก้อสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียวได้ถูกต้อง โดยเฉพาะกรณีที่ต้องกลับเครื่องหมาย
  • แก้โจทย์ปัญหาที่ใช้อสมการได้

📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท

อสมการinequality

ประโยคที่แสดงการไม่เท่ากัน ใช้

คำตอบของอสมการsolution set

ค่าทั้งหมดของตัวแปรที่ทำให้อสมการเป็นจริง (มักมีมากมายไม่จำกัด)

1.1 สัญลักษณ์และการอ่าน

สัญลักษณ์อ่านว่าภาษาโจทย์ที่มักใช้
น้อยกว่า ต่ำกว่า · น้อยกว่า · ไม่ถึง
มากกว่า เกิน · มากกว่า · สูงกว่า
น้อยกว่าหรือเท่ากับ ไม่เกิน · อย่างมาก · มากสุด
มากกว่าหรือเท่ากับ อย่างน้อย · ไม่ต่ำกว่า · ขั้นต่ำ

💡แปลภาษาโจทย์ให้ถูก

  • ไม่เกิน บาท” → (รวม ด้วย)
  • น้อยกว่า บาท” → (ไม่รวม )
  • อย่างน้อย ปี” →

1.2 กราฟคำตอบบนเส้นจำนวน

  • วงกลมโปร่ง ○ ใช้กับ และ — จุดนั้น ไม่รวม อยู่ในคำตอบ
  • วงกลมทึบ ● ใช้กับ และ — จุดนั้น รวม อยู่ในคำตอบ
  • ระบายเส้นไปทางที่คำตอบอยู่ — มากกว่าไปขวา น้อยกว่าไปซ้าย
  • อสมการมักมีคำตอบ มากมายไม่จำกัด ต่างจากสมการที่มักมีคำตอบเดียว

⚠️ระวัง

ระวังตอนเขียนคำตอบเป็นภาษา — อ่านว่า “จำนวนจริงทุกจำนวนที่มากกว่า ” ไม่ใช่ “” เพราะ ก็ใช้ได้

1.3 สมบัติของอสมการ (หัวใจของบท)

ทำอะไรเครื่องหมายตัวอย่าง
บวก/ลบทั้งสองข้างด้วยจำนวนใดก็ได้คงเดิม
คูณ/หารด้วยจำนวน บวกคงเดิม
คูณ/หารด้วยจำนวน ลบกลับด้าน

ทำอะไรกับอสมการได้บ้าง

🔑ทำไมต้องกลับเครื่องหมาย

ลองดูของจริง: เป็นจริง · คูณสองข้างด้วย ได้ กับ · แต่ ไม่ใช่ — เพราะบนเส้นจำนวน จำนวนลบยิ่งดูใหญ่ยิ่งอยู่ซ้าย ลำดับจึงพลิกกลับทั้งหมด

⚠️ระวัง

บวกลบด้วยจำนวนลบ ไม่ต้องกลับเครื่องหมาย — กลับเฉพาะตอน คูณหรือหาร ด้วยจำนวนลบเท่านั้น เช่น ยังเป็น ตามปกติ

1.4 การแก้อสมการ

ทำเหมือนแก้สมการทุกอย่าง เพิ่มแค่การเช็คเครื่องหมาย

  1. 1กระจายวงเล็บ · กำจัดเศษส่วนด้วย ค.ร.น.
  2. 2ย้ายตัวแปรไปข้างเดียว ตัวเลขไปอีกข้าง
  3. 3หารด้วยสัมประสิทธิ์ — ถ้าสัมประสิทธิ์เป็นลบ ให้กลับเครื่องหมายทันที
  4. 4เขียนกราฟบนเส้นจำนวน และตรวจโดยลองแทนค่าสักตัวจากคำตอบ
✏️ตัวอย่าง

แก้อสมการ

  1. ขั้นที่ 1บวก ทั้งสองข้าง:
  2. ขั้นที่ 2หาร (เป็นบวก → เครื่องหมายคงเดิม):
  3. ขั้นที่ 3ตรวจ: ลอง

ตอบ  

✏️ตัวอย่าง

แก้อสมการ

  1. ขั้นที่ 1ลบ ทั้งสองข้าง:
  2. ขั้นที่ 2หาร ซึ่งเป็นลบ → กลับเครื่องหมาย
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4ตรวจ: ลอง ✓ · ลอง ✗ (ถูกต้องที่ ไม่ใช่คำตอบ)

ตอบ  

💡 ตรวจด้วยการแทนค่าสองตัว — ตัวที่อยู่ในคำตอบต้องเป็นจริง ตัวที่อยู่นอกคำตอบต้องเป็นเท็จ ถ้าไม่เป็นแบบนี้แปลว่าลืมกลับเครื่องหมาย

✏️ตัวอย่าง

แก้อสมการ

  1. ขั้นที่ 1คูณทั้งสองข้างด้วย ค.ร.น. (เป็นบวก เครื่องหมายคงเดิม)
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4
  5. ขั้นที่ 5

ตอบ  

1.5 โจทย์ปัญหา

✏️ตัวอย่าง

รถบรรทุกคันหนึ่งหนัก กก. บรรทุกกล่องหนักกล่องละ กก. ถ้าสะพานรับน้ำหนักได้ไม่เกิน กก. จะบรรทุกได้มากที่สุดกี่กล่อง

  1. ขั้นที่ 1ให้บรรทุก กล่อง
  2. ขั้นที่ 2น้ำหนักรวม และต้อง ไม่เกิน
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4
  5. ขั้นที่ 5
  6. ขั้นที่ 6กล่องต้องเป็นจำนวนเต็ม → มากที่สุดคือ กล่อง

ตอบ   กล่อง

💡 โจทย์ที่นับเป็นชิ้น/คน ต้อง ปัดลงเป็นจำนวนเต็มเสมอ ไม่ว่าทศนิยมจะเป็นเท่าไร — บรรทุก กล่องไม่ได้

✏️ตัวอย่าง

คะแนนสอบ ครั้งแรกได้ คะแนน ต้องได้ครั้งที่ อย่างน้อยเท่าใด เฉลี่ยทั้ง ครั้งจึงจะไม่ต่ำกว่า

  1. ขั้นที่ 1ให้ครั้งที่ ได้ คะแนน
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4
  5. ขั้นที่ 5

ตอบ  อย่างน้อย คะแนน

📋 สรุปสูตรท้ายบท

หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้

บวก/ลบ

คูณ/หารด้วยบวก

คูณ/หารด้วยลบ (กลับด้าน)

วงกลมโปร่ง / ทึบ

🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้

  • ลืมกลับเครื่องหมายตอนหารด้วยจำนวนลบ (ผิดมากที่สุดในบทนี้)
  • กลับเครื่องหมายตอนบวก/ลบด้วยจำนวนลบ (ไม่ต้องกลับ)
  • ใช้วงกลมทึบกับ หรือวงกลมโปร่งกับ
  • ตอบเป็นทศนิยมทั้งที่โจทย์นับเป็นชิ้น (ต้องปัดลง)

✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป

ข้อ 1แก้ (กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 2แก้ (กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 3แก้ (กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 4“ราคาไม่เกิน บาท” เขียนเป็นอสมการอย่างไร(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 5 มีคำตอบว่าอย่างไร(กดดูเฉลย)

ตอบ  

อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย

โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด

ฝึกโจทย์ อสมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว

เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด