สนามสอบ
← สารบัญคณิตศาสตร์ ม.1
ม.1 · บทที่ 7🔢 จำนวนและพีชคณิตอ่าน ~24 นาที

อัตราส่วน สัดส่วน และร้อยละ

อัตราส่วนคือการเทียบปริมาณ สัดส่วนคืออัตราส่วนสองชุดที่เท่ากัน (แก้ด้วยการคูณไขว้) และร้อยละคืออัตราส่วนที่เทียบกับ 100 — เรื่องนี้ใช้ในชีวิตจริงมากที่สุดในบรรดาทุกบท

อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · เข้าใจอัตราส่วน สัดส่วน ร้อยละ และนำไปใช้

🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้

  • เขียนและทำอัตราส่วนอย่างต่ำ รวมทั้งอัตราส่วนของสามจำนวนได้
  • แก้สัดส่วนด้วยการคูณไขว้ได้
  • คำนวณร้อยละ กำไร ขาดทุน ส่วนลด และดอกเบี้ยอย่างง่ายได้

📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท

อัตราส่วนratio

การเปรียบเทียบปริมาณสองปริมาณ เขียน หรือ

สัดส่วนproportion

ประโยคที่บอกว่าอัตราส่วนสองชุดเท่ากัน

ร้อยละpercent

อัตราส่วนที่มีตัวส่วนเป็น 100

7.1 อัตราส่วนคืออะไร

  • เขียนได้ แบบ: · · “ ต่อ
  • ลำดับสำคัญ ไม่เท่ากับ
  • อัตราส่วนไม่มีหน่วยเมื่อเทียบปริมาณชนิดเดียวกัน แต่ต้อง ทำหน่วยให้เหมือนกันก่อน
  • ทำให้เป็นอย่างต่ำโดยหารทั้งสองข้างด้วย ห.ร.ม.
✏️ตัวอย่าง

เขียนอัตราส่วนของ นาที ต่อ ชั่วโมง ให้อยู่ในรูปอย่างต่ำ

  1. ขั้นที่ 1ทำหน่วยให้เหมือนกัน: ชั่วโมง นาที
  2. ขั้นที่ 2ได้
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4

ตอบ  

💡 ลืมแปลงหน่วย = ผิดทันที เป็นกับดักที่โจทย์ชอบวางที่สุด

7.2 อัตราส่วนของสามจำนวน

เมื่อโจทย์ให้ และ มา ต้องทำ ตัวร่วม () ให้เท่ากัน ก่อน จึงจะรวมเป็น ได้

✏️ตัวอย่าง

ถ้า และ จงหา

  1. ขั้นที่ 1ตัวร่วมคือ ซึ่งเป็น กับ → ค.ร.น.
  2. ขั้นที่ 2ขยาย ด้วย
  3. ขั้นที่ 3ขยาย ด้วย
  4. ขั้นที่ 4รวม:

ตอบ  

✏️ตัวอย่าง

แบ่งเงิน บาท ตามอัตราส่วน แต่ละส่วนได้เท่าใด

  1. ขั้นที่ 1รวมส่วนทั้งหมด: ส่วน
  2. ขั้นที่ 2ค่าของ ส่วน บาท
  3. ขั้นที่ 3แต่ละคน:

ตอบ  , และ บาท

💡 โจทย์แบ่งของตามอัตราส่วน — ให้หา “ค่าของ 1 ส่วน” ก่อนเสมอ

7.3 สัดส่วนและการคูณไขว้

คูณไขว้

✏️ตัวอย่าง

ถ้าซื้อไข่ ฟอง ราคา บาท ซื้อ ฟอง ต้องจ่ายเท่าใด

  1. ขั้นที่ 1ตั้งสัดส่วนโดยให้หน่วยตรงกัน:
  2. ขั้นที่ 2คูณไขว้:
  3. ขั้นที่ 3

ตอบ   บาท

⚠️ตั้งสัดส่วนให้ถูกตำแหน่ง

ข้างบนต้องเป็นชนิดเดียวกันทั้งสองฝั่ง และข้างล่างต้องเป็นชนิดเดียวกันทั้งสองฝั่ง — เขียน หน่วยกำกับ ไว้ตอนตั้ง จะไม่มีทางไขว้ผิดคู่

📎แปรผันตรง vs แปรผกผัน

  • แปรผันตรง — ตัวหนึ่งเพิ่ม อีกตัวเพิ่ม (ซื้อมากจ่ายมาก) → ตั้งสัดส่วนตรงๆ
  • แปรผกผัน — ตัวหนึ่งเพิ่ม อีกตัวลด (คนมากขึ้น เวลาน้อยลง) → ต้อง กลับข้าง อัตราส่วนหนึ่งฝั่ง

7.4 ร้อยละ

นิยาม

โจทย์ถามวิธีคิดตัวอย่าง
ของ เป็นเท่าใด ของ
เป็นร้อยละเท่าใดของ เป็น ของ
ของอะไรเป็น ของ เป็น

สามคำถามพื้นฐานของร้อยละ

✏️ตัวอย่าง

นักเรียนห้องหนึ่งมี คน ขาดเรียน คน คิดเป็นร้อยละเท่าใด (ทศนิยม 2 ตำแหน่ง)

  1. ขั้นที่ 1
  2. ขั้นที่ 2

ตอบ  ประมาณร้อยละ

7.5 กำไร ขาดทุน และส่วนลด

ร้อยละกำไร/ขาดทุน — คิดจาก ราคาทุน เสมอ

ส่วนลด — คิดจาก ราคาป้าย เสมอ

✏️ตัวอย่าง

ซื้อสินค้ามา บาท ขายไป บาท ได้กำไรร้อยละเท่าใด

  1. ขั้นที่ 1กำไร บาท
  2. ขั้นที่ 2

ตอบ  กำไรร้อยละ

💡 ถ้าเผลอหารด้วย (ราคาขาย) จะได้ ซึ่งผิด — กำไรคิดจากทุนเสมอ

✏️ตัวอย่าง

เสื้อราคาป้าย บาท ลด แล้วลดอีก จ่ายจริงเท่าใด

  1. ขั้นที่ 1ลดครั้งแรก:
  2. ขั้นที่ 2ลดครั้งที่สองคิดจาก ไม่ใช่ :

ตอบ   บาท

💡 ลด แล้วลด ไม่เท่ากับ ลด (ซึ่งจะเหลือ ) — เป็นกับดักคลาสสิก

7.6 ดอกเบี้ยและภาษีเบื้องต้น

ดอกเบี้ยอย่างง่าย (simple interest)

= เงินต้น · = อัตราต่อปี (ทศนิยม) · = เวลาเป็นปี

✏️ตัวอย่าง

ฝากเงิน บาท ดอกเบี้ยร้อยละ ต่อปี เป็นเวลา ปี ได้ดอกเบี้ยเท่าใด

  1. ขั้นที่ 1
  2. ขั้นที่ 2

ตอบ   บาท

  • ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) — ราคารวม VAT ราคาก่อน VAT
  • ถ้ารู้ราคารวม VAT แล้วอยากถอยกลับ ให้ หาร ด้วย (ไม่ใช่คูณ )

📋 สรุปสูตรท้ายบท

หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้

คูณไขว้

ร้อยละ

$r\%$ ของ $A$

$B$ เป็นกี่ % ของ $A$

% กำไร (จากทุน)

ดอกเบี้ยอย่างง่าย

🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้

  • ลืมแปลงหน่วยให้เหมือนกันก่อนเขียนอัตราส่วน
  • คิดร้อยละกำไรจากราคาขาย แทนที่จะเป็นราคาทุน
  • รวมส่วนลดสองครั้งเข้าด้วยกัน (ลด 15% แล้ว 10% ≠ ลด 25%)
  • คูณไขว้ผิดคู่เพราะตั้งสัดส่วนสลับหน่วย
  • ถอย VAT ด้วยการคูณ แทนที่จะหาร

✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป

ข้อ 1ทำ ให้เป็นอย่างต่ำ(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 2ถ้า แล้ว เท่ากับเท่าใด(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 3 ของ (กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 4ทุน ขาย ขาดทุนร้อยละเท่าใด(กดดูเฉลย)

ตอบ  ร้อยละ

ข้อ 5แบ่ง บาท ตามอัตราส่วน ได้คนละเท่าใด(กดดูเฉลย)

ตอบ   และ บาท

อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย

โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด

ฝึกโจทย์ อัตราส่วน สัดส่วน และร้อยละ

เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด