อัตราส่วน สัดส่วน และร้อยละ
อัตราส่วนคือการเทียบปริมาณ สัดส่วนคืออัตราส่วนสองชุดที่เท่ากัน (แก้ด้วยการคูณไขว้) และร้อยละคืออัตราส่วนที่เทียบกับ 100 — เรื่องนี้ใช้ในชีวิตจริงมากที่สุดในบรรดาทุกบท
อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · เข้าใจอัตราส่วน สัดส่วน ร้อยละ และนำไปใช้
🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้
- ✓เขียนและทำอัตราส่วนอย่างต่ำ รวมทั้งอัตราส่วนของสามจำนวนได้
- ✓แก้สัดส่วนด้วยการคูณไขว้ได้
- ✓คำนวณร้อยละ กำไร ขาดทุน ส่วนลด และดอกเบี้ยอย่างง่ายได้
📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท
อัตราส่วนratio
การเปรียบเทียบปริมาณสองปริมาณ เขียน หรือ
สัดส่วนproportion
ประโยคที่บอกว่าอัตราส่วนสองชุดเท่ากัน
ร้อยละpercent
อัตราส่วนที่มีตัวส่วนเป็น 100
7.1 อัตราส่วนคืออะไร
- •เขียนได้ แบบ: · · “ ต่อ ”
- •ลำดับสำคัญ — ไม่เท่ากับ
- •อัตราส่วนไม่มีหน่วยเมื่อเทียบปริมาณชนิดเดียวกัน แต่ต้อง ทำหน่วยให้เหมือนกันก่อน
- •ทำให้เป็นอย่างต่ำโดยหารทั้งสองข้างด้วย ห.ร.ม.
เขียนอัตราส่วนของ นาที ต่อ ชั่วโมง ให้อยู่ในรูปอย่างต่ำ
- ขั้นที่ 1ทำหน่วยให้เหมือนกัน: ชั่วโมง นาที
- ขั้นที่ 2ได้
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4
ตอบ
💡 ลืมแปลงหน่วย = ผิดทันที เป็นกับดักที่โจทย์ชอบวางที่สุด
7.2 อัตราส่วนของสามจำนวน
เมื่อโจทย์ให้ และ มา ต้องทำ ตัวร่วม () ให้เท่ากัน ก่อน จึงจะรวมเป็น ได้
ถ้า และ จงหา
- ขั้นที่ 1ตัวร่วมคือ ซึ่งเป็น กับ → ค.ร.น.
- ขั้นที่ 2ขยาย ด้วย →
- ขั้นที่ 3ขยาย ด้วย →
- ขั้นที่ 4รวม:
ตอบ
แบ่งเงิน บาท ตามอัตราส่วน แต่ละส่วนได้เท่าใด
- ขั้นที่ 1รวมส่วนทั้งหมด: ส่วน
- ขั้นที่ 2ค่าของ ส่วน บาท
- ขั้นที่ 3แต่ละคน:
ตอบ , และ บาท
💡 โจทย์แบ่งของตามอัตราส่วน — ให้หา “ค่าของ 1 ส่วน” ก่อนเสมอ
7.3 สัดส่วนและการคูณไขว้
คูณไขว้
ถ้าซื้อไข่ ฟอง ราคา บาท ซื้อ ฟอง ต้องจ่ายเท่าใด
- ขั้นที่ 1ตั้งสัดส่วนโดยให้หน่วยตรงกัน:
- ขั้นที่ 2คูณไขว้:
- ขั้นที่ 3
ตอบ บาท
⚠️ตั้งสัดส่วนให้ถูกตำแหน่ง
ข้างบนต้องเป็นชนิดเดียวกันทั้งสองฝั่ง และข้างล่างต้องเป็นชนิดเดียวกันทั้งสองฝั่ง — เขียน หน่วยกำกับ ไว้ตอนตั้ง จะไม่มีทางไขว้ผิดคู่
📎แปรผันตรง vs แปรผกผัน
- ▸แปรผันตรง — ตัวหนึ่งเพิ่ม อีกตัวเพิ่ม (ซื้อมากจ่ายมาก) → ตั้งสัดส่วนตรงๆ
- ▸แปรผกผัน — ตัวหนึ่งเพิ่ม อีกตัวลด (คนมากขึ้น เวลาน้อยลง) → ต้อง กลับข้าง อัตราส่วนหนึ่งฝั่ง
7.4 ร้อยละ
นิยาม
| โจทย์ถาม | วิธีคิด | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| ของ เป็นเท่าใด | ของ | |
| เป็นร้อยละเท่าใดของ | เป็น ของ | |
| ของอะไรเป็น | ของ เป็น |
สามคำถามพื้นฐานของร้อยละ
นักเรียนห้องหนึ่งมี คน ขาดเรียน คน คิดเป็นร้อยละเท่าใด (ทศนิยม 2 ตำแหน่ง)
- ขั้นที่ 1
- ขั้นที่ 2
ตอบ ประมาณร้อยละ
7.5 กำไร ขาดทุน และส่วนลด
ร้อยละกำไร/ขาดทุน — คิดจาก ราคาทุน เสมอ
ส่วนลด — คิดจาก ราคาป้าย เสมอ
ซื้อสินค้ามา บาท ขายไป บาท ได้กำไรร้อยละเท่าใด
- ขั้นที่ 1กำไร บาท
- ขั้นที่ 2
ตอบ กำไรร้อยละ
💡 ถ้าเผลอหารด้วย (ราคาขาย) จะได้ ซึ่งผิด — กำไรคิดจากทุนเสมอ
เสื้อราคาป้าย บาท ลด แล้วลดอีก จ่ายจริงเท่าใด
- ขั้นที่ 1ลดครั้งแรก:
- ขั้นที่ 2ลดครั้งที่สองคิดจาก ไม่ใช่ :
ตอบ บาท
💡 ลด แล้วลด ไม่เท่ากับ ลด (ซึ่งจะเหลือ ) — เป็นกับดักคลาสสิก
7.6 ดอกเบี้ยและภาษีเบื้องต้น
ดอกเบี้ยอย่างง่าย (simple interest)
= เงินต้น · = อัตราต่อปี (ทศนิยม) · = เวลาเป็นปี
ฝากเงิน บาท ดอกเบี้ยร้อยละ ต่อปี เป็นเวลา ปี ได้ดอกเบี้ยเท่าใด
- ขั้นที่ 1
- ขั้นที่ 2
ตอบ บาท
- •ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) — ราคารวม VAT ราคาก่อน VAT
- •ถ้ารู้ราคารวม VAT แล้วอยากถอยกลับ ให้ หาร ด้วย (ไม่ใช่คูณ )
📋 สรุปสูตรท้ายบท
หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้
คูณไขว้
ร้อยละ
$r\%$ ของ $A$
$B$ เป็นกี่ % ของ $A$
% กำไร (จากทุน)
ดอกเบี้ยอย่างง่าย
🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้
- ✗ลืมแปลงหน่วยให้เหมือนกันก่อนเขียนอัตราส่วน
- ✗คิดร้อยละกำไรจากราคาขาย แทนที่จะเป็นราคาทุน
- ✗รวมส่วนลดสองครั้งเข้าด้วยกัน (ลด 15% แล้ว 10% ≠ ลด 25%)
- ✗คูณไขว้ผิดคู่เพราะตั้งสัดส่วนสลับหน่วย
- ✗ถอย VAT ด้วยการคูณ แทนที่จะหาร
✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป
ข้อ 1ทำ ให้เป็นอย่างต่ำ(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 2ถ้า แล้ว เท่ากับเท่าใด(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 3 ของ (กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 4ทุน ขาย ขาดทุนร้อยละเท่าใด(กดดูเฉลย)
ตอบ ร้อยละ
ข้อ 5แบ่ง บาท ตามอัตราส่วน ได้คนละเท่าใด(กดดูเฉลย)
ตอบ และ บาท
อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย
โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด
เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด