สนามสอบ
← สารบัญคณิตศาสตร์ ม.1
ม.1 · บทที่ 6🔢 จำนวนและพีชคณิตอ่าน ~22 นาที

สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว

สมการคือ “ตาชั่งที่สมดุล” — ทำอะไรกับข้างหนึ่ง ต้องทำกับอีกข้างเหมือนกันเสมอ เป้าหมายคือแยกตัวแปรให้อยู่โดดเดี่ยวข้างเดียว

อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · เข้าใจและใช้สมบัติของการเท่ากันในการแก้สมการ

🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้

  • แยกได้ว่าอะไรคือนิพจน์ อะไรคือสมการ
  • ใช้สมบัติการเท่ากันแก้สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียวได้
  • แก้สมการที่มีวงเล็บ มีเศษส่วน และมีตัวแปรทั้งสองข้างได้
  • แปลงโจทย์ปัญหาเป็นสมการแล้วแก้หาคำตอบได้

📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท

ตัวแปรvariable

สัญลักษณ์ที่ใช้แทนจำนวนที่ยังไม่รู้ค่า

สัมประสิทธิ์coefficient

จำนวนที่คูณอยู่กับตัวแปร เช่น ใน สัมประสิทธิ์คือ

คำตอบของสมการsolution

ค่าของตัวแปรที่ทำให้สมการเป็นจริง

6.1 นิพจน์ ต่างจาก สมการ อย่างไร

นิพจน์สมการ
ตัวอย่าง
มีเครื่องหมาย ไหมไม่มีมี
ทำอะไรได้ย่อ/แทนค่าแก้หาค่าตัวแปร
  • สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว คือสมการที่เขียนได้ในรูป เมื่อ
  • ตัวแปรต้องมีเลขชี้กำลังเป็น เท่านั้น — ไม่ใช่ สมการเชิงเส้น

6.2 สมบัติของการเท่ากัน (หัวใจของบทนี้)

🔑คิดเป็นภาพ: ตาชั่งสองแขน

สมการคือตาชั่งที่สมดุลอยู่ ถ้าเติมของลงข้างซ้าย กรัม ต้องเติมข้างขวา กรัมด้วย ไม่งั้นตาชั่งเอียง — นี่คือกฎเดียวที่ต้องจำทั้งบท

สมบัติรูปแบบ
บวกเท่ากันถ้า แล้ว
ลบเท่ากันถ้า แล้ว
คูณเท่ากันถ้า แล้ว
หารเท่ากันถ้า และ แล้ว

ทำอะไรกับสมการได้บ้าง (ทำทั้งสองข้างเสมอ)

6.3 แก้สมการขั้นพื้นฐาน

ลำดับการแก้ที่ใช้ได้เกือบทุกข้อ

  1. 1กระจายวงเล็บให้หมดก่อน
  2. 2ถ้ามีเศษส่วน คูณทั้งสองข้างด้วย ค.ร.น. ของตัวส่วน เพื่อกำจัดเศษส่วน
  3. 3ย้ายพจน์ที่มีตัวแปรไปข้างเดียวกัน และพจน์ตัวเลขไปอีกข้าง
  4. 4รวมพจน์คล้ายให้เหลือ
  5. 5หารทั้งสองข้างด้วยสัมประสิทธิ์
  6. 6แทนค่ากลับเข้าสมการเดิมเพื่อตรวจคำตอบ
✏️ตัวอย่าง

แก้สมการ

  1. ขั้นที่ 1ลบ ทั้งสองข้าง:
  2. ขั้นที่ 2หาร ทั้งสองข้าง:
  3. ขั้นที่ 3ตรวจ:

ตอบ  

✏️ตัวอย่าง

แก้สมการ

  1. ขั้นที่ 1บวก ทั้งสองข้าง:
  2. ขั้นที่ 2คูณ ทั้งสองข้าง:

ตอบ  

6.4 สมการที่มีวงเล็บ

กระจายด้วยสมบัติการแจกแจง

✏️ตัวอย่าง

แก้สมการ

  1. ขั้นที่ 1กระจาย:
  2. ขั้นที่ 2รวมพจน์:
  3. ขั้นที่ 3ย้ายตัวแปรไปขวา ตัวเลขไปซ้าย:
  4. ขั้นที่ 4
  5. ขั้นที่ 5ตรวจ: ซ้าย · ขวา

ตอบ  

⚠️เครื่องหมายลบหน้าวงเล็บ

ไม่ใช่ — ลบต้องแจกแจงเข้าไปทุกพจน์

6.5 สมการที่มีเศษส่วน

✏️ตัวอย่าง

แก้สมการ

  1. ขั้นที่ 1 → คูณ ทั้งสองข้าง
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4

ตอบ  

💡 คูณ ค.ร.น. เข้าไป ทุกพจน์ รวมทั้งพจน์ที่ไม่มีเศษส่วนด้วย (เช่น ต้องกลายเป็น )

6.6 ตัวแปรอยู่ทั้งสองข้าง และกรณีพิเศษ

  • ย้ายตัวแปรไปรวมข้างที่ทำให้สัมประสิทธิ์เป็นบวก จะคิดง่ายกว่า
  • ถ้าสุดท้ายได้ประโยคจริงเสมอ เช่น → สมการเป็นจริงทุกค่าของ (คำตอบไม่จำกัด)
  • ถ้าได้ประโยคเท็จ เช่น ไม่มีคำตอบ
✏️ตัวอย่าง

แก้สมการ

  1. ขั้นที่ 1กระจาย:
  2. ขั้นที่ 2ลบ ทั้งสองข้าง: — จริงเสมอ

ตอบ  เป็นจริงทุกค่าของ (มีคำตอบไม่จำกัด)

6.7 โจทย์ปัญหา — แปลภาษาไทยเป็นสมการ

ข้อความเขียนเป็น
มากกว่า อยู่
น้อยกว่า อยู่
เป็น เท่าของ
มากกว่า อยู่
ผลรวมเป็น
ของ / เศษส่วนของคูณ

พจนานุกรมแปลโจทย์

ขั้นตอนมาตรฐาน

  1. 1อ่านโจทย์ให้จบ แล้วถามว่า “โจทย์ถามอะไร” — สิ่งนั้นคือ
  2. 2เขียนสิ่งอื่นๆ ให้อยู่ในรูปของ
  3. 3หาประโยคที่บอกว่า “อะไรเท่ากับอะไร” → นั่นคือสมการ
  4. 4แก้สมการ แล้ว ตอบให้ตรงคำถาม (บางทีโจทย์ถามค่าอื่นที่ไม่ใช่ )
✏️ตัวอย่าง

พ่ออายุมากกว่าลูก ปี อีก ปีข้างหน้า พ่อจะมีอายุเป็น เท่าของลูก ปัจจุบันลูกอายุกี่ปี

  1. ขั้นที่ 1ให้ลูกอายุปัจจุบัน ปี → พ่ออายุ ปี
  2. ขั้นที่ 2อีก ปี: ลูกอายุ · พ่ออายุ
  3. ขั้นที่ 3สมการ:
  4. ขั้นที่ 4
  5. ขั้นที่ 5
  6. ขั้นที่ 6ตรวจ: อีก ปี ลูก พ่อ และ

ตอบ  ปัจจุบันลูกอายุ ปี

✏️ตัวอย่าง

ซื้อสมุดราคาเล่มละ บาท และปากกาด้ามละ บาท รวม ชิ้น จ่ายเงินทั้งหมด บาท ซื้อสมุดกี่เล่ม

  1. ขั้นที่ 1ให้ซื้อสมุด เล่ม → ปากกา ด้าม
  2. ขั้นที่ 2สมการ:
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4

ตอบ  ซื้อสมุด เล่ม (และปากกา ด้าม)

📋 สรุปสูตรท้ายบท

หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้

รูปทั่วไป

สมบัติการเท่ากัน

แจกแจง

🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้

  • ย้ายข้างแล้วลืมเปลี่ยนเครื่องหมาย
  • คูณ ค.ร.น. เข้าไปไม่ครบทุกพจน์ (ลืมพจน์ที่ไม่มีเศษส่วน)
  • เครื่องหมายลบหน้าวงเล็บ แจกแจงไม่ครบ
  • แก้ได้ แล้วตอบ ทั้งที่โจทย์ถามค่าอื่น
  • ไม่ตรวจคำตอบ ทั้งที่ใช้เวลาแค่ 10 วินาที

✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป

ข้อ 1(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 2(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 3(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 4(กดดูเฉลย)

ตอบ  จริงทุกค่าของ

ข้อ 5ผลบวกของจำนวนเต็มสามจำนวนเรียงติดกันเป็น จำนวนที่น้อยที่สุดคือเท่าใด(กดดูเฉลย)

ตอบ  

อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย

โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด

ฝึกโจทย์ สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว

เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด