สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว
สมการคือ “ตาชั่งที่สมดุล” — ทำอะไรกับข้างหนึ่ง ต้องทำกับอีกข้างเหมือนกันเสมอ เป้าหมายคือแยกตัวแปรให้อยู่โดดเดี่ยวข้างเดียว
อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · เข้าใจและใช้สมบัติของการเท่ากันในการแก้สมการ
🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้
- ✓แยกได้ว่าอะไรคือนิพจน์ อะไรคือสมการ
- ✓ใช้สมบัติการเท่ากันแก้สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียวได้
- ✓แก้สมการที่มีวงเล็บ มีเศษส่วน และมีตัวแปรทั้งสองข้างได้
- ✓แปลงโจทย์ปัญหาเป็นสมการแล้วแก้หาคำตอบได้
📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท
ตัวแปรvariable
สัญลักษณ์ที่ใช้แทนจำนวนที่ยังไม่รู้ค่า
สัมประสิทธิ์coefficient
จำนวนที่คูณอยู่กับตัวแปร เช่น ใน สัมประสิทธิ์คือ
คำตอบของสมการsolution
ค่าของตัวแปรที่ทำให้สมการเป็นจริง
6.1 นิพจน์ ต่างจาก สมการ อย่างไร
| นิพจน์ | สมการ | |
|---|---|---|
| ตัวอย่าง | ||
| มีเครื่องหมาย ไหม | ไม่มี | มี |
| ทำอะไรได้ | ย่อ/แทนค่า | แก้หาค่าตัวแปร |
- •สมการเชิงเส้นตัวแปรเดียว คือสมการที่เขียนได้ในรูป เมื่อ
- •ตัวแปรต้องมีเลขชี้กำลังเป็น เท่านั้น — ไม่ใช่ สมการเชิงเส้น
6.2 สมบัติของการเท่ากัน (หัวใจของบทนี้)
🔑คิดเป็นภาพ: ตาชั่งสองแขน
สมการคือตาชั่งที่สมดุลอยู่ ถ้าเติมของลงข้างซ้าย กรัม ต้องเติมข้างขวา กรัมด้วย ไม่งั้นตาชั่งเอียง — นี่คือกฎเดียวที่ต้องจำทั้งบท
| สมบัติ | รูปแบบ |
|---|---|
| บวกเท่ากัน | ถ้า แล้ว |
| ลบเท่ากัน | ถ้า แล้ว |
| คูณเท่ากัน | ถ้า แล้ว |
| หารเท่ากัน | ถ้า และ แล้ว |
ทำอะไรกับสมการได้บ้าง (ทำทั้งสองข้างเสมอ)
6.3 แก้สมการขั้นพื้นฐาน
ลำดับการแก้ที่ใช้ได้เกือบทุกข้อ
- 1กระจายวงเล็บให้หมดก่อน
- 2ถ้ามีเศษส่วน คูณทั้งสองข้างด้วย ค.ร.น. ของตัวส่วน เพื่อกำจัดเศษส่วน
- 3ย้ายพจน์ที่มีตัวแปรไปข้างเดียวกัน และพจน์ตัวเลขไปอีกข้าง
- 4รวมพจน์คล้ายให้เหลือ
- 5หารทั้งสองข้างด้วยสัมประสิทธิ์
- 6แทนค่ากลับเข้าสมการเดิมเพื่อตรวจคำตอบ
แก้สมการ
- ขั้นที่ 1ลบ ทั้งสองข้าง:
- ขั้นที่ 2หาร ทั้งสองข้าง:
- ขั้นที่ 3ตรวจ: ✓
ตอบ
แก้สมการ
- ขั้นที่ 1บวก ทั้งสองข้าง:
- ขั้นที่ 2คูณ ทั้งสองข้าง:
ตอบ
6.4 สมการที่มีวงเล็บ
กระจายด้วยสมบัติการแจกแจง
แก้สมการ
- ขั้นที่ 1กระจาย:
- ขั้นที่ 2รวมพจน์:
- ขั้นที่ 3ย้ายตัวแปรไปขวา ตัวเลขไปซ้าย:
- ขั้นที่ 4
- ขั้นที่ 5ตรวจ: ซ้าย · ขวา ✓
ตอบ
⚠️เครื่องหมายลบหน้าวงเล็บ
ไม่ใช่ — ลบต้องแจกแจงเข้าไปทุกพจน์
6.5 สมการที่มีเศษส่วน
แก้สมการ
- ขั้นที่ 1 → คูณ ทั้งสองข้าง
- ขั้นที่ 2
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4 →
ตอบ
💡 คูณ ค.ร.น. เข้าไป ทุกพจน์ รวมทั้งพจน์ที่ไม่มีเศษส่วนด้วย (เช่น ต้องกลายเป็น )
6.6 ตัวแปรอยู่ทั้งสองข้าง และกรณีพิเศษ
- •ย้ายตัวแปรไปรวมข้างที่ทำให้สัมประสิทธิ์เป็นบวก จะคิดง่ายกว่า
- •ถ้าสุดท้ายได้ประโยคจริงเสมอ เช่น → สมการเป็นจริงทุกค่าของ (คำตอบไม่จำกัด)
- •ถ้าได้ประโยคเท็จ เช่น → ไม่มีคำตอบ
แก้สมการ
- ขั้นที่ 1กระจาย:
- ขั้นที่ 2ลบ ทั้งสองข้าง: — จริงเสมอ
ตอบ เป็นจริงทุกค่าของ (มีคำตอบไม่จำกัด)
6.7 โจทย์ปัญหา — แปลภาษาไทยเป็นสมการ
| ข้อความ | เขียนเป็น |
|---|---|
| มากกว่า อยู่ | |
| น้อยกว่า อยู่ | |
| เป็น เท่าของ | |
| มากกว่า อยู่ | |
| ผลรวมเป็น | |
| ของ / เศษส่วนของ | คูณ |
พจนานุกรมแปลโจทย์
ขั้นตอนมาตรฐาน
- 1อ่านโจทย์ให้จบ แล้วถามว่า “โจทย์ถามอะไร” — สิ่งนั้นคือ
- 2เขียนสิ่งอื่นๆ ให้อยู่ในรูปของ
- 3หาประโยคที่บอกว่า “อะไรเท่ากับอะไร” → นั่นคือสมการ
- 4แก้สมการ แล้ว ตอบให้ตรงคำถาม (บางทีโจทย์ถามค่าอื่นที่ไม่ใช่ )
พ่ออายุมากกว่าลูก ปี อีก ปีข้างหน้า พ่อจะมีอายุเป็น เท่าของลูก ปัจจุบันลูกอายุกี่ปี
- ขั้นที่ 1ให้ลูกอายุปัจจุบัน ปี → พ่ออายุ ปี
- ขั้นที่ 2อีก ปี: ลูกอายุ · พ่ออายุ
- ขั้นที่ 3สมการ:
- ขั้นที่ 4
- ขั้นที่ 5
- ขั้นที่ 6ตรวจ: อีก ปี ลูก พ่อ และ ✓
ตอบ ปัจจุบันลูกอายุ ปี
ซื้อสมุดราคาเล่มละ บาท และปากกาด้ามละ บาท รวม ชิ้น จ่ายเงินทั้งหมด บาท ซื้อสมุดกี่เล่ม
- ขั้นที่ 1ให้ซื้อสมุด เล่ม → ปากกา ด้าม
- ขั้นที่ 2สมการ:
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4
ตอบ ซื้อสมุด เล่ม (และปากกา ด้าม)
📋 สรุปสูตรท้ายบท
หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้
รูปทั่วไป
สมบัติการเท่ากัน
แจกแจง
🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้
- ✗ย้ายข้างแล้วลืมเปลี่ยนเครื่องหมาย
- ✗คูณ ค.ร.น. เข้าไปไม่ครบทุกพจน์ (ลืมพจน์ที่ไม่มีเศษส่วน)
- ✗เครื่องหมายลบหน้าวงเล็บ แจกแจงไม่ครบ
- ✗แก้ได้ แล้วตอบ ทั้งที่โจทย์ถามค่าอื่น
- ✗ไม่ตรวจคำตอบ ทั้งที่ใช้เวลาแค่ 10 วินาที
✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป
ข้อ 1(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 2(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 3(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 4(กดดูเฉลย)
ตอบ จริงทุกค่าของ
ข้อ 5ผลบวกของจำนวนเต็มสามจำนวนเรียงติดกันเป็น จำนวนที่น้อยที่สุดคือเท่าใด(กดดูเฉลย)
ตอบ
อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย
โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด
เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด