สนามสอบ
← สารบัญคณิตศาสตร์ ม.1
ม.1 · บทที่ 4🔢 จำนวนและพีชคณิตอ่าน ~22 นาที

ทศนิยมและเศษส่วน

ทศนิยมกับเศษส่วนคือ “จำนวนเดียวกันในสองภาษา” แปลงไปมาได้เสมอ — บวกลบต้องทำส่วนให้เท่ากันก่อน ส่วนคูณหารทำได้ตรงๆ

อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · เข้าใจทศนิยม เศษส่วน และการดำเนินการ

🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้

  • แปลงระหว่างทศนิยมกับเศษส่วนได้
  • บวก ลบ คูณ หาร ทศนิยมและเศษส่วน (รวมทั้งที่ติดลบ) ได้
  • เปรียบเทียบและเรียงลำดับเศษส่วนกับทศนิยมได้

📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท

เศษส่วนอย่างต่ำlowest terms

เศษส่วนที่ตัวเศษและตัวส่วนไม่มีตัวหารร่วมอื่นนอกจาก 1

เศษเกินimproper fraction

เศษส่วนที่ตัวเศษมากกว่าหรือเท่ากับตัวส่วน

จำนวนคละmixed number

จำนวนเต็มเขียนคู่กับเศษส่วน เช่น

ทศนิยมซ้ำrepeating decimal

ทศนิยมที่มีกลุ่มตัวเลขซ้ำไม่รู้จบ เช่น

4.1 ทศนิยมและค่าประจำหลัก

หลักตัวเลขค่าประจำหลักค่าของเลขโดดนั้น
สิบ
หน่วย
ส่วนสิบ
ส่วนร้อย
ส่วนพัน

ค่าประจำหลักของ

  • เติมศูนย์ท้ายทศนิยมได้โดยค่าไม่เปลี่ยน:
  • ใช้ตอนเปรียบเทียบ — ทำให้จำนวนตำแหน่งเท่ากันก่อน แล้วเทียบทีละหลัก

4.2 การบวก ลบ คูณ หาร ทศนิยม

  1. 1บวก/ลบ — ตั้งให้ จุดทศนิยมตรงกัน แล้วบวกลบตามปกติ
  2. 2คูณ — คูณเหมือนจำนวนเต็มก่อน แล้วนับตำแหน่งทศนิยมของตัวตั้งกับตัวคูณ รวมกัน ใส่กลับเข้าไป
  3. 3หาร — ทำตัวหารให้เป็นจำนวนเต็มโดยเลื่อนจุดทศนิยม แล้วเลื่อนตัวตั้งเท่ากัน จากนั้นหารปกติ
✏️ตัวอย่าง

หาค่าของ

  1. ขั้นที่ 1คูณเหมือนจำนวนเต็ม:
  2. ขั้นที่ 2นับตำแหน่งทศนิยม: มี ตำแหน่ง + มี ตำแหน่ง = ตำแหน่ง
  3. ขั้นที่ 3ใส่จุดกลับ:

ตอบ  

✏️ตัวอย่าง

หาค่าของ

  1. ขั้นที่ 1ตัวหาร ยังไม่เป็นจำนวนเต็ม เลื่อนจุด ตำแหน่งได้
  2. ขั้นที่ 2ตัวตั้งต้องเลื่อนเท่ากัน:
  3. ขั้นที่ 3

ตอบ  

4.3 แปลงทศนิยม ↔ เศษส่วน

ทศนิยม → เศษส่วน

  1. 1นับตำแหน่งทศนิยม ตำแหน่ง
  2. 2เขียนตัวเลขทั้งหมด (ไม่มีจุด) เป็นตัวเศษ และ เป็นตัวส่วน
  3. 3ทำให้เป็นเศษส่วนอย่างต่ำด้วย ห.ร.ม.
✏️ตัวอย่าง

เขียน เป็นเศษส่วนอย่างต่ำ

  1. ขั้นที่ 1มี ตำแหน่ง →
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3

ตอบ  

  • เศษส่วน → ทศนิยม ทำได้เสมอโดย หารตัวเศษด้วยตัวส่วน เช่น
  • ถ้าตัวส่วนอย่างต่ำมีเฉพาะตัวประกอบ และ/หรือ จะได้ทศนิยม รู้จบ
  • ถ้ามีตัวประกอบอื่น (เช่น ) จะได้ทศนิยม ซ้ำ เช่น

4.4 เศษส่วนเทียบเท่าและเศษส่วนอย่างต่ำ

คูณหรือหารทั้งเศษและส่วนด้วยจำนวนเดียวกัน ค่าไม่เปลี่ยน

  • — ทั้งหมดคือจำนวนเดียวกัน
  • จำนวนคละ → เศษเกิน:
  • เศษเกิน → จำนวนคละ: (เพราะ ได้ เศษ )
  • เวลาคำนวณ ให้แปลงเป็น เศษเกิน ก่อนเสมอ จะไม่พลาด

4.5 การบวกและลบเศษส่วน

เมื่อตัวส่วนเท่ากันแล้ว

เมื่อตัวส่วนไม่เท่ากัน

  1. 1หา ค.ร.น. ของตัวส่วนทั้งหมด — นี่คือตัวส่วนร่วม
  2. 2ขยายแต่ละเศษส่วนให้มีตัวส่วนเท่ากับ ค.ร.น. (คูณทั้งเศษและส่วน)
  3. 3บวกหรือลบเฉพาะ ตัวเศษ ตัวส่วนคงเดิม
  4. 4ทำผลลัพธ์ให้เป็นเศษส่วนอย่างต่ำ
✏️ตัวอย่าง

หาค่าของ

  1. ขั้นที่ 1
  2. ขั้นที่ 2 และ
  3. ขั้นที่ 3
  4. ขั้นที่ 4 กับ ไม่มีตัวหารร่วม จึงเป็นอย่างต่ำแล้ว

ตอบ  

⚠️ระวัง

ห้ามบวกตัวส่วน ลองคิดเป็นภาพ: ครึ่งหนึ่งบวกหนึ่งในสาม ต้องมากกว่าครึ่ง แต่ น้อยกว่าครึ่ง

4.6 การคูณและหารเศษส่วน

คูณ — ตรงๆ ไม่ต้องทำส่วนเท่ากัน

หาร — กลับตัวหลังแล้วคูณ

💡ตัดทอนก่อนคูณ ประหยัดแรงมาก

— ตัด กับ เหลือ กับ · ตัด กับ เหลือ กับ → เหลือ ไม่ต้องคูณเลขใหญ่แล้วค่อยลดทอน

✏️ตัวอย่าง

หาค่าของ

  1. ขั้นที่ 1แปลงจำนวนคละเป็นเศษเกิน:
  2. ขั้นที่ 2กลับตัวหารแล้วคูณ:
  3. ขั้นที่ 3ตัดทอน: กับ เหลือ กับ · กับ เหลือ กับ
  4. ขั้นที่ 4

ตอบ  

4.7 การเปรียบเทียบและเรียงลำดับ

  1. 1ทำตัวส่วนให้เท่ากัน แล้วเทียบตัวเศษ (ชัวร์ที่สุด)
  2. 2คูณไขว้ กับ เทียบ กับ (ใช้ได้เมื่อ )
  3. 3แปลงเป็นทศนิยม แล้วเทียบ (เร็วที่สุดเมื่อมีเครื่องคิดเลข หรือตัวเลขง่าย)
✏️ตัวอย่าง

เรียงจากน้อยไปมาก:

  1. ขั้นที่ 1แปลงเป็นทศนิยมทั้งหมด:
  2. ขั้นที่ 2
  3. ขั้นที่ 3เทียบ:

ตอบ  

⚠️ระวัง

กับ จำนวนลบ ทุกอย่างกลับด้าน — เพราะ อยู่ซ้ายกว่า บนเส้นจำนวน

4.8 การนำไปใช้

✏️ตัวอย่าง

ถังใบหนึ่งมีน้ำอยู่ ของถัง ใช้ไป ของน้ำที่มีอยู่ เหลือน้ำกี่ส่วนของถัง

  1. ขั้นที่ 1 ของน้ำที่มี” =
  2. ขั้นที่ 2เหลือ
  3. ขั้นที่ 3

ตอบ  เหลือ ของถัง

💡 คำว่า “ของ” ในโจทย์เศษส่วน = เครื่องหมาย คูณ เกือบทุกครั้ง

📋 สรุปสูตรท้ายบท

หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้

บวก/ลบ (ส่วนเท่ากัน)

คูณ

หาร

เศษส่วนเทียบเท่า

จำนวนคละ → เศษเกิน

🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้

  • บวกตัวส่วนเข้าด้วยกัน เช่น
  • หารเศษส่วนแล้วกลับตัว หน้า แทนที่จะกลับตัว หลัง
  • ลืมแปลงจำนวนคละเป็นเศษเกินก่อนคูณหาร
  • คูณทศนิยมแล้วนับตำแหน่งทศนิยมผิด
  • ลืมทำคำตอบให้เป็นเศษส่วนอย่างต่ำ

✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป

ข้อ 1(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 2(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 3เขียน เป็นเศษส่วนอย่างต่ำ(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 4 กับ อันไหนมากกว่า(กดดูเฉลย)

ตอบ   (เพราะ )

ข้อ 5(กดดูเฉลย)

ตอบ  

อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย

โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด

ฝึกโจทย์ ทศนิยมและเศษส่วน

เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด