ทศนิยมและเศษส่วน
ทศนิยมกับเศษส่วนคือ “จำนวนเดียวกันในสองภาษา” แปลงไปมาได้เสมอ — บวกลบต้องทำส่วนให้เท่ากันก่อน ส่วนคูณหารทำได้ตรงๆ
อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: จำนวนและพีชคณิต · เข้าใจทศนิยม เศษส่วน และการดำเนินการ
🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้
- ✓แปลงระหว่างทศนิยมกับเศษส่วนได้
- ✓บวก ลบ คูณ หาร ทศนิยมและเศษส่วน (รวมทั้งที่ติดลบ) ได้
- ✓เปรียบเทียบและเรียงลำดับเศษส่วนกับทศนิยมได้
📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท
เศษส่วนอย่างต่ำlowest terms
เศษส่วนที่ตัวเศษและตัวส่วนไม่มีตัวหารร่วมอื่นนอกจาก 1
เศษเกินimproper fraction
เศษส่วนที่ตัวเศษมากกว่าหรือเท่ากับตัวส่วน
จำนวนคละmixed number
จำนวนเต็มเขียนคู่กับเศษส่วน เช่น
ทศนิยมซ้ำrepeating decimal
ทศนิยมที่มีกลุ่มตัวเลขซ้ำไม่รู้จบ เช่น
4.1 ทศนิยมและค่าประจำหลัก
| หลัก | ตัวเลข | ค่าประจำหลัก | ค่าของเลขโดดนั้น |
|---|---|---|---|
| สิบ | |||
| หน่วย | |||
| ส่วนสิบ | |||
| ส่วนร้อย | |||
| ส่วนพัน |
ค่าประจำหลักของ
- •เติมศูนย์ท้ายทศนิยมได้โดยค่าไม่เปลี่ยน:
- •ใช้ตอนเปรียบเทียบ — ทำให้จำนวนตำแหน่งเท่ากันก่อน แล้วเทียบทีละหลัก
4.2 การบวก ลบ คูณ หาร ทศนิยม
- 1บวก/ลบ — ตั้งให้ จุดทศนิยมตรงกัน แล้วบวกลบตามปกติ
- 2คูณ — คูณเหมือนจำนวนเต็มก่อน แล้วนับตำแหน่งทศนิยมของตัวตั้งกับตัวคูณ รวมกัน ใส่กลับเข้าไป
- 3หาร — ทำตัวหารให้เป็นจำนวนเต็มโดยเลื่อนจุดทศนิยม แล้วเลื่อนตัวตั้งเท่ากัน จากนั้นหารปกติ
หาค่าของ
- ขั้นที่ 1คูณเหมือนจำนวนเต็ม:
- ขั้นที่ 2นับตำแหน่งทศนิยม: มี ตำแหน่ง + มี ตำแหน่ง = ตำแหน่ง
- ขั้นที่ 3ใส่จุดกลับ:
ตอบ
หาค่าของ
- ขั้นที่ 1ตัวหาร ยังไม่เป็นจำนวนเต็ม เลื่อนจุด ตำแหน่งได้
- ขั้นที่ 2ตัวตั้งต้องเลื่อนเท่ากัน:
- ขั้นที่ 3
ตอบ
4.3 แปลงทศนิยม ↔ เศษส่วน
ทศนิยม → เศษส่วน
- 1นับตำแหน่งทศนิยม ตำแหน่ง
- 2เขียนตัวเลขทั้งหมด (ไม่มีจุด) เป็นตัวเศษ และ เป็นตัวส่วน
- 3ทำให้เป็นเศษส่วนอย่างต่ำด้วย ห.ร.ม.
เขียน เป็นเศษส่วนอย่างต่ำ
- ขั้นที่ 1มี ตำแหน่ง →
- ขั้นที่ 2
- ขั้นที่ 3
ตอบ
- •เศษส่วน → ทศนิยม ทำได้เสมอโดย หารตัวเศษด้วยตัวส่วน เช่น
- •ถ้าตัวส่วนอย่างต่ำมีเฉพาะตัวประกอบ และ/หรือ จะได้ทศนิยม รู้จบ
- •ถ้ามีตัวประกอบอื่น (เช่น ) จะได้ทศนิยม ซ้ำ เช่น
4.4 เศษส่วนเทียบเท่าและเศษส่วนอย่างต่ำ
คูณหรือหารทั้งเศษและส่วนด้วยจำนวนเดียวกัน ค่าไม่เปลี่ยน
- • — ทั้งหมดคือจำนวนเดียวกัน
- •จำนวนคละ → เศษเกิน:
- •เศษเกิน → จำนวนคละ: (เพราะ ได้ เศษ )
- •เวลาคำนวณ ให้แปลงเป็น เศษเกิน ก่อนเสมอ จะไม่พลาด
4.5 การบวกและลบเศษส่วน
เมื่อตัวส่วนเท่ากันแล้ว
เมื่อตัวส่วนไม่เท่ากัน
- 1หา ค.ร.น. ของตัวส่วนทั้งหมด — นี่คือตัวส่วนร่วม
- 2ขยายแต่ละเศษส่วนให้มีตัวส่วนเท่ากับ ค.ร.น. (คูณทั้งเศษและส่วน)
- 3บวกหรือลบเฉพาะ ตัวเศษ ตัวส่วนคงเดิม
- 4ทำผลลัพธ์ให้เป็นเศษส่วนอย่างต่ำ
หาค่าของ
- ขั้นที่ 1
- ขั้นที่ 2 และ
- ขั้นที่ 3
- ขั้นที่ 4 กับ ไม่มีตัวหารร่วม จึงเป็นอย่างต่ำแล้ว
ตอบ
⚠️ระวัง
ห้ามบวกตัวส่วน — ลองคิดเป็นภาพ: ครึ่งหนึ่งบวกหนึ่งในสาม ต้องมากกว่าครึ่ง แต่ น้อยกว่าครึ่ง
4.6 การคูณและหารเศษส่วน
คูณ — ตรงๆ ไม่ต้องทำส่วนเท่ากัน
หาร — กลับตัวหลังแล้วคูณ
💡ตัดทอนก่อนคูณ ประหยัดแรงมาก
— ตัด กับ เหลือ กับ · ตัด กับ เหลือ กับ → เหลือ ไม่ต้องคูณเลขใหญ่แล้วค่อยลดทอน
หาค่าของ
- ขั้นที่ 1แปลงจำนวนคละเป็นเศษเกิน:
- ขั้นที่ 2กลับตัวหารแล้วคูณ:
- ขั้นที่ 3ตัดทอน: กับ เหลือ กับ · กับ เหลือ กับ
- ขั้นที่ 4
ตอบ
4.7 การเปรียบเทียบและเรียงลำดับ
- 1ทำตัวส่วนให้เท่ากัน แล้วเทียบตัวเศษ (ชัวร์ที่สุด)
- 2คูณไขว้ — กับ เทียบ กับ (ใช้ได้เมื่อ )
- 3แปลงเป็นทศนิยม แล้วเทียบ (เร็วที่สุดเมื่อมีเครื่องคิดเลข หรือตัวเลขง่าย)
เรียงจากน้อยไปมาก:
- ขั้นที่ 1แปลงเป็นทศนิยมทั้งหมด:
- ขั้นที่ 2
- ขั้นที่ 3เทียบ:
ตอบ
⚠️ระวัง
กับ จำนวนลบ ทุกอย่างกลับด้าน — เพราะ อยู่ซ้ายกว่า บนเส้นจำนวน
4.8 การนำไปใช้
ถังใบหนึ่งมีน้ำอยู่ ของถัง ใช้ไป ของน้ำที่มีอยู่ เหลือน้ำกี่ส่วนของถัง
- ขั้นที่ 1“ ของน้ำที่มี” =
- ขั้นที่ 2เหลือ
- ขั้นที่ 3 →
ตอบ เหลือ ของถัง
💡 คำว่า “ของ” ในโจทย์เศษส่วน = เครื่องหมาย คูณ เกือบทุกครั้ง
📋 สรุปสูตรท้ายบท
หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้
บวก/ลบ (ส่วนเท่ากัน)
คูณ
หาร
เศษส่วนเทียบเท่า
จำนวนคละ → เศษเกิน
🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้
- ✗บวกตัวส่วนเข้าด้วยกัน เช่น
- ✗หารเศษส่วนแล้วกลับตัว หน้า แทนที่จะกลับตัว หลัง
- ✗ลืมแปลงจำนวนคละเป็นเศษเกินก่อนคูณหาร
- ✗คูณทศนิยมแล้วนับตำแหน่งทศนิยมผิด
- ✗ลืมทำคำตอบให้เป็นเศษส่วนอย่างต่ำ
✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป
ข้อ 1(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 2(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 3เขียน เป็นเศษส่วนอย่างต่ำ(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 4 กับ อันไหนมากกว่า(กดดูเฉลย)
ตอบ (เพราะ )
ข้อ 5(กดดูเฉลย)
ตอบ
อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย
โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด
เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด