สถิติ (1)
สถิติไม่ใช่แค่การคำนวณ แต่เริ่มจาก “ตั้งคำถามให้ถูก” แล้วเก็บข้อมูล นำเสนอด้วยแผนภูมิที่เหมาะสม และสรุปด้วยค่ากลางที่เลือกใช้อย่างมีเหตุผล
อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: สถิติและความน่าจะเป็น · การตั้งคำถาม เก็บ นำเสนอ และแปลความหมายข้อมูล
🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้
- ✓ตั้งคำถามทางสถิติและเลือกวิธีเก็บข้อมูลได้
- ✓เลือกและอ่านแผนภูมิรูปภาพ แผนภูมิแท่ง แผนภูมิวงกลม และกราฟเส้นได้
- ✓หาค่าเฉลี่ยเลขคณิต มัธยฐาน และฐานนิยม และเลือกใช้ได้เหมาะกับข้อมูล
📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท
คำถามทางสถิติstatistical question
คำถามที่คำตอบมีความหลากหลาย ต้องเก็บข้อมูลหลายค่าจึงตอบได้
ค่าเฉลี่ยเลขคณิตmean
ผลรวมของข้อมูลหารด้วยจำนวนข้อมูล
มัธยฐานmedian
ค่าที่อยู่ตรงกลางเมื่อเรียงข้อมูลแล้ว
ฐานนิยมmode
ค่าที่ปรากฏบ่อยที่สุด
9.1 คำถามทางสถิติ
| เป็นคำถามทางสถิติ ✓ | ไม่เป็นคำถามทางสถิติ ✗ |
|---|---|
| นักเรียนห้องนี้ใช้เวลาเดินทางมาโรงเรียนนานเท่าใด | สมชายใช้เวลาเดินทางมาโรงเรียนนานเท่าใด |
| คนไทยดื่มน้ำวันละกี่แก้ว | วันนี้ฉันดื่มน้ำกี่แก้ว |
🔑สาระสำคัญ
คำถามทางสถิติต้องมี ความแปรผัน — คำตอบไม่ใช่ค่าเดียว แต่กระจายเป็นหลายค่า จึงต้องเก็บข้อมูลมาสรุป
- 1ตั้งคำถาม ที่ตอบได้ด้วยข้อมูล
- 2เก็บข้อมูล — สำรวจ สอบถาม ทดลอง หรือสังเกต
- 3จัดระเบียบ — ทำตารางแจกแจงความถี่
- 4นำเสนอ — เลือกแผนภูมิให้เหมาะกับชนิดข้อมูล
- 5แปลความหมาย — สรุปอย่างระมัดระวัง ไม่สรุปเกินข้อมูล
9.2 ตารางแจกแจงความถี่
คะแนนสอบของนักเรียน คน: จงทำตารางแจกแจงความถี่
- ขั้นที่ 1เรียงค่าที่เป็นไปได้จากน้อยไปมาก:
- ขั้นที่ 2นับจำนวนครั้งที่แต่ละค่าปรากฏ
- ขั้นที่ 3ตรวจว่าผลรวมความถี่ เท่ากับจำนวนข้อมูล
ตอบ · · · · (รวม ✓)
💡เคล็ดลับ
ตรวจงานเสมอด้วยการบวกความถี่ทั้งหมด ต้องเท่ากับจำนวนข้อมูลพอดี — จับข้อผิดพลาดได้ทันที
9.3 เลือกแผนภูมิให้เหมาะกับข้อมูล
| แผนภูมิ | เหมาะกับ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| แผนภูมิรูปภาพ | ข้อมูลจำนวนไม่มาก สื่อสารง่าย | ต้องมีคำอธิบายว่า 1 รูป = กี่หน่วย |
| แผนภูมิแท่ง | เปรียบเทียบปริมาณระหว่างกลุ่ม | แกนตั้งควรเริ่มที่ ไม่งั้นหลอกตา |
| แผนภูมิวงกลม | แสดงสัดส่วนของส่วนย่อยต่อทั้งหมด | ใช้ได้เมื่อรวมกันเป็น เท่านั้น |
| กราฟเส้น | แสดงการเปลี่ยนแปลงตามเวลา | อย่าใช้กับข้อมูลที่ไม่ต่อเนื่อง |
หามุมที่จุดศูนย์กลางของแผนภูมิวงกลม
นักเรียน คน ชอบกีฬาฟุตบอล คน จะเขียนเป็นส่วนของแผนภูมิวงกลมที่มีมุมเท่าใด และคิดเป็นร้อยละเท่าใด
- ขั้นที่ 1มุม:
- ขั้นที่ 2ร้อยละ:
ตอบ มุม คิดเป็นร้อยละ
9.4 ค่ากลางของข้อมูล
ค่าเฉลี่ยเลขคณิต
หามัธยฐาน
- 1เรียงข้อมูลจากน้อยไปมากก่อนเสมอ (ขั้นที่คนลืมมากที่สุด)
- 2ถ้าจำนวนข้อมูลเป็น คี่ → มัธยฐานคือค่าตรงกลางตัวเดียว
- 3ถ้าเป็น คู่ → เอาสองตัวกลางมาบวกกันแล้วหาร
หาค่าเฉลี่ย มัธยฐาน และฐานนิยมของ
- ขั้นที่ 1ค่าเฉลี่ย:
- ขั้นที่ 2เรียงลำดับ:
- ขั้นที่ 3มีข้อมูล ตัว (คู่) → สองตัวกลางคือ กับ →
- ขั้นที่ 4ฐานนิยม: ปรากฏ ครั้ง มากที่สุด
ตอบ ค่าเฉลี่ย · มัธยฐาน · ฐานนิยม
| ค่ากลาง | ใช้เมื่อ | จุดอ่อน |
|---|---|---|
| ค่าเฉลี่ย | ข้อมูลกระจายสม่ำเสมอ ไม่มีค่าสุดโต่ง | ค่าสุดโต่งเพียงตัวเดียวก็ดึงให้เพี้ยนได้ |
| มัธยฐาน | มีค่าสุดโต่ง เช่น รายได้ ราคาบ้าน | ไม่ได้ใช้ข้อมูลทุกตัว |
| ฐานนิยม | ข้อมูลเชิงคุณภาพ เช่น สีที่ชอบ ไซซ์รองเท้า | อาจไม่มี หรือมีหลายค่า |
เลือกใช้ค่ากลางตัวไหนดี
📎ตัวอย่างที่ค่าเฉลี่ยหลอกเรา
พนักงาน คน เงินเดือน บาท และเจ้าของกิจการ คน เงินเดือน บาท — ค่าเฉลี่ยคือ บาท ซึ่งไม่มีใครได้เงินเดือนใกล้เคียงเลย ในกรณีนี้ มัธยฐาน บาท สะท้อนความจริงมากกว่า
9.5 ระวังกราฟหลอกตา
- •แกนตั้งไม่เริ่มที่ศูนย์ — ทำให้ความต่างเล็กน้อยดูใหญ่มาก
- •ใช้รูปภาพขยายทั้งสองมิติ — ค่าเพิ่ม เท่า แต่พื้นที่รูปดูใหญ่ขึ้น เท่า
- •เลือกช่วงเวลาเฉพาะที่เข้าทาง — ตัดข้อมูลก่อนหน้าที่ขัดกับข้อสรุปทิ้ง
- •สเกลไม่เท่ากัน ระหว่างช่องบนแกนเดียวกัน
🔑สาระสำคัญ
เวลาเห็นกราฟในข่าวหรือโฆษณา ให้ถาม คำถามเสมอ: แกนเริ่มที่เท่าไร · หน่วยคืออะไร · ข้อมูลมาจากไหน
📋 สรุปสูตรท้ายบท
หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้
ค่าเฉลี่ยเลขคณิต
มัธยฐาน (n คี่)
มัธยฐาน (n คู่)
มุมในแผนภูมิวงกลม
🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้
- ✗หามัธยฐานโดยไม่เรียงข้อมูลก่อน
- ✗ใช้ค่าเฉลี่ยกับข้อมูลที่มีค่าสุดโต่ง ทำให้สรุปผิด
- ✗ใช้แผนภูมิวงกลมกับข้อมูลที่รวมกันไม่ครบ
- ✗อ่านแผนภูมิแท่งที่แกนตั้งไม่เริ่มที่ แล้วสรุปว่าต่างกันมาก
- ✗ลืมว่าฐานนิยมอาจมีมากกว่าหนึ่งค่า หรือไม่มีเลย
✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป
ข้อ 1หามัธยฐานของ (กดดูเฉลย)
ตอบ (เรียงได้ )
ข้อ 2ค่าเฉลี่ยของ (กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 3ข้อมูล ค่า ถ้าส่วนหนึ่งมี ค่า จะกินมุมกี่องศาในแผนภูมิวงกลม(กดดูเฉลย)
ตอบ
ข้อ 4ข้อมูลเงินเดือนที่มีเจ้าของกิจการรวมอยู่ ควรใช้ค่ากลางใด(กดดูเฉลย)
ตอบ มัธยฐาน เพราะไม่ถูกค่าสุดโต่งดึง
อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย
โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด
เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด