สนามสอบ
← สารบัญคณิตศาสตร์ ม.1
ม.1 · บทที่ 9📊 สถิติและความน่าจะเป็นอ่าน ~20 นาที

สถิติ (1)

สถิติไม่ใช่แค่การคำนวณ แต่เริ่มจาก “ตั้งคำถามให้ถูก” แล้วเก็บข้อมูล นำเสนอด้วยแผนภูมิที่เหมาะสม และสรุปด้วยค่ากลางที่เลือกใช้อย่างมีเหตุผล

อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: สถิติและความน่าจะเป็น · การตั้งคำถาม เก็บ นำเสนอ และแปลความหมายข้อมูล

🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้

  • ตั้งคำถามทางสถิติและเลือกวิธีเก็บข้อมูลได้
  • เลือกและอ่านแผนภูมิรูปภาพ แผนภูมิแท่ง แผนภูมิวงกลม และกราฟเส้นได้
  • หาค่าเฉลี่ยเลขคณิต มัธยฐาน และฐานนิยม และเลือกใช้ได้เหมาะกับข้อมูล

📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท

คำถามทางสถิติstatistical question

คำถามที่คำตอบมีความหลากหลาย ต้องเก็บข้อมูลหลายค่าจึงตอบได้

ค่าเฉลี่ยเลขคณิตmean

ผลรวมของข้อมูลหารด้วยจำนวนข้อมูล

มัธยฐานmedian

ค่าที่อยู่ตรงกลางเมื่อเรียงข้อมูลแล้ว

ฐานนิยมmode

ค่าที่ปรากฏบ่อยที่สุด

9.1 คำถามทางสถิติ

เป็นคำถามทางสถิติ ✓ไม่เป็นคำถามทางสถิติ ✗
นักเรียนห้องนี้ใช้เวลาเดินทางมาโรงเรียนนานเท่าใดสมชายใช้เวลาเดินทางมาโรงเรียนนานเท่าใด
คนไทยดื่มน้ำวันละกี่แก้ววันนี้ฉันดื่มน้ำกี่แก้ว

🔑สาระสำคัญ

คำถามทางสถิติต้องมี ความแปรผัน — คำตอบไม่ใช่ค่าเดียว แต่กระจายเป็นหลายค่า จึงต้องเก็บข้อมูลมาสรุป

  1. 1ตั้งคำถาม ที่ตอบได้ด้วยข้อมูล
  2. 2เก็บข้อมูล — สำรวจ สอบถาม ทดลอง หรือสังเกต
  3. 3จัดระเบียบ — ทำตารางแจกแจงความถี่
  4. 4นำเสนอ — เลือกแผนภูมิให้เหมาะกับชนิดข้อมูล
  5. 5แปลความหมาย — สรุปอย่างระมัดระวัง ไม่สรุปเกินข้อมูล

9.2 ตารางแจกแจงความถี่

✏️ตัวอย่าง

คะแนนสอบของนักเรียน คน: จงทำตารางแจกแจงความถี่

  1. ขั้นที่ 1เรียงค่าที่เป็นไปได้จากน้อยไปมาก:
  2. ขั้นที่ 2นับจำนวนครั้งที่แต่ละค่าปรากฏ
  3. ขั้นที่ 3ตรวจว่าผลรวมความถี่ เท่ากับจำนวนข้อมูล

ตอบ   · · · · (รวม ✓)

💡เคล็ดลับ

ตรวจงานเสมอด้วยการบวกความถี่ทั้งหมด ต้องเท่ากับจำนวนข้อมูลพอดี — จับข้อผิดพลาดได้ทันที

9.3 เลือกแผนภูมิให้เหมาะกับข้อมูล

แผนภูมิเหมาะกับข้อควรระวัง
แผนภูมิรูปภาพข้อมูลจำนวนไม่มาก สื่อสารง่ายต้องมีคำอธิบายว่า 1 รูป = กี่หน่วย
แผนภูมิแท่งเปรียบเทียบปริมาณระหว่างกลุ่มแกนตั้งควรเริ่มที่ ไม่งั้นหลอกตา
แผนภูมิวงกลมแสดงสัดส่วนของส่วนย่อยต่อทั้งหมดใช้ได้เมื่อรวมกันเป็น เท่านั้น
กราฟเส้นแสดงการเปลี่ยนแปลงตามเวลาอย่าใช้กับข้อมูลที่ไม่ต่อเนื่อง

หามุมที่จุดศูนย์กลางของแผนภูมิวงกลม

✏️ตัวอย่าง

นักเรียน คน ชอบกีฬาฟุตบอล คน จะเขียนเป็นส่วนของแผนภูมิวงกลมที่มีมุมเท่าใด และคิดเป็นร้อยละเท่าใด

  1. ขั้นที่ 1มุม:
  2. ขั้นที่ 2ร้อยละ:

ตอบ  มุม คิดเป็นร้อยละ

9.4 ค่ากลางของข้อมูล

ค่าเฉลี่ยเลขคณิต

หามัธยฐาน

  1. 1เรียงข้อมูลจากน้อยไปมากก่อนเสมอ (ขั้นที่คนลืมมากที่สุด)
  2. 2ถ้าจำนวนข้อมูลเป็น คี่ → มัธยฐานคือค่าตรงกลางตัวเดียว
  3. 3ถ้าเป็น คู่ → เอาสองตัวกลางมาบวกกันแล้วหาร
✏️ตัวอย่าง

หาค่าเฉลี่ย มัธยฐาน และฐานนิยมของ

  1. ขั้นที่ 1ค่าเฉลี่ย:
  2. ขั้นที่ 2เรียงลำดับ:
  3. ขั้นที่ 3มีข้อมูล ตัว (คู่) → สองตัวกลางคือ กับ
  4. ขั้นที่ 4ฐานนิยม: ปรากฏ ครั้ง มากที่สุด

ตอบ  ค่าเฉลี่ย · มัธยฐาน · ฐานนิยม

ค่ากลางใช้เมื่อจุดอ่อน
ค่าเฉลี่ยข้อมูลกระจายสม่ำเสมอ ไม่มีค่าสุดโต่งค่าสุดโต่งเพียงตัวเดียวก็ดึงให้เพี้ยนได้
มัธยฐานมีค่าสุดโต่ง เช่น รายได้ ราคาบ้านไม่ได้ใช้ข้อมูลทุกตัว
ฐานนิยมข้อมูลเชิงคุณภาพ เช่น สีที่ชอบ ไซซ์รองเท้าอาจไม่มี หรือมีหลายค่า

เลือกใช้ค่ากลางตัวไหนดี

📎ตัวอย่างที่ค่าเฉลี่ยหลอกเรา

พนักงาน คน เงินเดือน บาท และเจ้าของกิจการ คน เงินเดือน บาท — ค่าเฉลี่ยคือ บาท ซึ่งไม่มีใครได้เงินเดือนใกล้เคียงเลย ในกรณีนี้ มัธยฐาน บาท สะท้อนความจริงมากกว่า

9.5 ระวังกราฟหลอกตา

  • แกนตั้งไม่เริ่มที่ศูนย์ — ทำให้ความต่างเล็กน้อยดูใหญ่มาก
  • ใช้รูปภาพขยายทั้งสองมิติ — ค่าเพิ่ม เท่า แต่พื้นที่รูปดูใหญ่ขึ้น เท่า
  • เลือกช่วงเวลาเฉพาะที่เข้าทาง — ตัดข้อมูลก่อนหน้าที่ขัดกับข้อสรุปทิ้ง
  • สเกลไม่เท่ากัน ระหว่างช่องบนแกนเดียวกัน

🔑สาระสำคัญ

เวลาเห็นกราฟในข่าวหรือโฆษณา ให้ถาม คำถามเสมอ: แกนเริ่มที่เท่าไร · หน่วยคืออะไร · ข้อมูลมาจากไหน

📋 สรุปสูตรท้ายบท

หน้านี้พิมพ์แยกไปติดโต๊ะอ่านหนังสือได้

ค่าเฉลี่ยเลขคณิต

มัธยฐาน (n คี่)

มัธยฐาน (n คู่)

มุมในแผนภูมิวงกลม

🚫 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

รู้ไว้ก่อนพลาด — ข้อสอบชอบวางกับดักตรงนี้

  • หามัธยฐานโดยไม่เรียงข้อมูลก่อน
  • ใช้ค่าเฉลี่ยกับข้อมูลที่มีค่าสุดโต่ง ทำให้สรุปผิด
  • ใช้แผนภูมิวงกลมกับข้อมูลที่รวมกันไม่ครบ
  • อ่านแผนภูมิแท่งที่แกนตั้งไม่เริ่มที่ แล้วสรุปว่าต่างกันมาก
  • ลืมว่าฐานนิยมอาจมีมากกว่าหนึ่งค่า หรือไม่มีเลย

✅ เช็กตัวเองก่อนไปบทต่อไป

ข้อ 1หามัธยฐานของ (กดดูเฉลย)

ตอบ   (เรียงได้ )

ข้อ 2ค่าเฉลี่ยของ (กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 3ข้อมูล ค่า ถ้าส่วนหนึ่งมี ค่า จะกินมุมกี่องศาในแผนภูมิวงกลม(กดดูเฉลย)

ตอบ  

ข้อ 4ข้อมูลเงินเดือนที่มีเจ้าของกิจการรวมอยู่ ควรใช้ค่ากลางใด(กดดูเฉลย)

ตอบ  มัธยฐาน เพราะไม่ถูกค่าสุดโต่งดึง

อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย

โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด

ฝึกโจทย์ สถิติ (1)

เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยสนามสอบ อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด